The Project Gutenberg EBook of La liturgio de l' foiro, by Jorge Camacho

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

** This is a COPYRIGHTED Project Gutenberg eBook, Details Below **
**     Please follow the copyright guidelines in this file.     **

Title: La liturgio de l' foiro
       (Elementoj por ekzegezo)

Author: Jorge Camacho

Release Date: December 9, 2007 [EBook #23586]

Language: Esperanto

Character set encoding: ISO-8859-3

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LITURGIO DE L' FOIRO ***










LA LITURGIO DE L' FOIRO

(ELEMENTOJ POR EKZEGEZO)

KUN SUPLEMENTO




Jorge Camacho




unua publika eldono, marto 1999
kopirajto (c) e la atoro kaj la eldonejo
eldonas Progresema Esperanto-Forumo
Jakvo Schram
Hof ter Bekestraat 49
BE-2018 Antverpeno
Belgujo




Enhavo

La liturgio de l' foiro

  Manifesto de Ramo
  Notoj
  Glosoj
  La atoro
  Bibliografio

Suplemento

  Falsaj nomoj -- kiaj homoj?
  [Letero], de Probal Dagupto
  Al la buo de oni neniu povas ordoni
  Intertempe ni legis . . .
    Pakto nigre sur blanko
    Pakto por la Esperanta Civito
    Forumo por la Esperanta Civito
  Esperantujo apartenas al iuj, de Jouko Lindstedt
  Ne tuu esperantistojn, de Renato Corsetti
  [Pri "eminentaj" esperantistoj], de Claude Piron
  Lastsekunda informo
  Poezia angulo: 452 farenhejtoj




  Kara ________________,

  Du gazet-eldonistoj esperantujaj afable rekomendis,
  ke mi ne aperigu la i-sekvan tekston libretoforme.
  Bonvolu do legi in ne kiel artikolon por la
  enerala publiko, sed estiel privatan leteron, kiun
  mi sendas al diversaj kolegoj kaj geamikoj.

  La atoro.




Manifesto de Ramo


1. Krizo de identeco

La subskribintoj konstatis kontradiron en la sinteno de la
esperantistaro, kvaza konflikton inter idea superegoo kaj egoo:
nia superegoo igas nin prediki al la aliaj homoj pri kelkaj mitoj
-- la dua lingvo por iu; la angla lingvo estas nia malamiko; UN
devas adopti Esperanton; ktp -- kaj ladegi la lingvon e
neobjektive okaze de intervjuo; samtempe, inter ni, ni uas kaj
aplikas Esperanton la tio kio i efektive estas, sendepende de
la pracelaj sloganoj. Tio ja estas krizo de identeco, kaj ni
sentas la neceson motivi nian esperantistecon per io pli kohera.

2. Kritiko de praceloj

Ni kredas ke:

a) la oficialigo de Esperanto estas nek verajna nek esenca dum
la 80-aj jaroj -- oni havu alternativajn celojn;

b) la faligo de la angla lingvo estas nek tasko nek zorgo de la
esperantistoj: finfine la angla rolas nur kiel _help_lingvo,
analoge al la franca siatempe (e malpli grave ol iam la franca
mem); Zamenhof neniam proponis al la E-movado kiel celon
kontrastari la francan, ar por Esperanto li antavidis pli
valoran alternativan rolon.

3. Niaj celoj

Ni celas disvastigi Esperanton por pli kaj pli, iom post iom
realigi pozitivajn valorojn:

a) propedetiko por lingvoinstruado;

b) kontaktoj inter ordinaraj homoj;

c) kontaktoj sendiskriminaciaj;

) novtipa internacia kulturo.

Lige kun la lasta valoro, ni emfazas ke la serado de propra
identeco igis koncepti esperantistecon kvaza la apartenon al
mem elektita diaspora lingva minoritato. La kresko de niaj fortoj
kaj la alio de novaj homoj estas nepre kondiitaj de la
konsciio pri tiuj i valoroj.

4. La kongresoj kiel vojo al kresko

Internaciaj kongresoj kaj renkontioj estas esencaj por la
asimilio de homoj al nia lingva komunumo: necesas unuflanke
kongresi pli ofte inter ni, kaj rezervi la kunsidadon de
gvidorganoj al apartaj funkciulaj kunvenoj, la la modelo de la
TEJO-seminario en Strasburgo (junio 1980), kaj aliflanke necesas
fortigi la uzon de Esperanto kiel laborlingvo en fakaj
konferencoj internaciaj, la la modelo de la
Freinet-instruistoj.

5. Ni posedas formon kaj enhavon

Ni kredas ke la unua jarcento de Esperanto pruvis la tagecon de
la lingvo por esprimi _ion_; meze de la 80-aj jaroj, komence de
la dua jarcento, ni devos ekmontri al la mondo ke ni kapablas
anka diri _ion_ -- ion kulture originalan kaj internacie
valoran.




La liturgio de l' foiro

(Elementoj por ekzegezo)


  Estas konate, ke amatoro, kiu unuafoje suriras
  scenejon, tuj kredas sin genia. (Nu, genia li estas
  efe kiam li provludas tute sola anta la spegulo
  en la banambro). Kaj estas malfacile komprenigi al
  tiu geniulo, ke li eble povus plibonigi sian ludon,
  ke lia aktorado eble ne estas tiel perfekta kiel li
  supozas . . .

  Georges Lagrange


_En la komenco estis la Manifesto de Ramo_. La someron de 1980,
en la finna urbo Rauma, proklamiis la t.n. Manifesto de Ramo
kadre de la 36a Internacia Junulara Kongreso de TEJO. efaj
atoroj de la dokumento ajne estis la unuaj tri subskribintoj
(precipe la plej unua el ili): Jouko Lindstedt, Giorgio Silfer
(psedonomo de Valerio Ari) kaj Amri Wandel. is la fino de tiu
jaro aliis . 80 pliaj subskribantoj. Unu el ili, la
Kooperativo de Literatura Foiro (LF-koop), sur la paoj de la
samnoma revuo, vidis en la proklamado naskion de novtipa
esperantismo, nome _ramismo_, kiun LF is nun prezentas kiel
sian ideologion kaj programon.

Dek sep jarojn poste malmultaj konsentas pri la signifo de la
vorto _ramismo_; nur ia etimologio restas klara. Blazio Vaha
(naci-skribe: Balzs Wacha) protestas, ke "neniu objektive
studis la 'tutan' historion de la ramismaj diskutoj; _Sojle_,
studo de Sndor Rvsz pri ia komenca
etapo, ne estas aperinta" (VAHA, p. 27). Aldo de' Giorgi same
protestas, ke "Silfer inventis la Manifeston de Ramo kaj
kredigas esti trovinta savigan, miraklan panaceon por nia tuta
movado" (de' GIORGI, p. 26), sed surprize aldonas ke "anka mi
iam taksis min iaspeca ramisto. Sed senbezone de manifestoj,
de karismaj [*] kondotieroj". Kontraste, Lindstedt mem skribas:
"En la junao mi kunverkis la Manifeston de Ramo, sed nun mi
rimarkis, ke ne nur ekzistas la teksto de la manifesto, sed
anka io, kio nomias 'ramismo' kaj havas entuziasmajn
subtenantojn kaj konvinkitajn kontraulojn. Io aniis en
miaj verdaj okulvitroj: mi ne plu sentis min kiel 'ramiston',
kion ajn tio signifas" (LINDSTEDT, p. 329).

Oni atentu la adjektivon _iaspeca_ en la vortoj de De' Giorgi.
i paralelas sindifinojn kiel '_iaspeca_ ekologiisto',
'_iaspeca_ feministo' a '_iaspeca_ pacisto'. La adjektivo fakte
signifas _alispeca_, kaj implicas la ekziston de du ismoj, unu
ortodoksa [1] (i-kaze la ramismo de LF), alia heterodoksa (la
ramismo iaspeca). Similan ideon skizas Nikolao Gudskov: "Do,
'ramismo' la la spirito estas efa vivkoncepto por la
esperantistaro almena de la hodlera epoko, almena implicite,
kaj en 1980 la banala ideo estis nur iom pli klare kaj malkae
vortumita" (GUDSKOV, p. 12).

Lindstedt eksplicite detiras sin de la ortodoksa varianto, dum
Vaha konceptas ramismon kiel tuton pli vastan. Claude Piron
esprimas sin pli detale: "Pri multo en la spirito de la Rama
Manifesto mi plene konsentas. Fakte, miaj kritikoj, a, eble pli
uste, la sento, ke mi situas alimaniere ol la atoroj, rilatas
nur al la du unuaj punktoj. Sed pri la tri lastaj punktoj mi
samopinias" (PIRON 1994, p. 8). Bela konfuzo, u ne? Kiom da
kapoj, kaj kiom da punktoj, tiom da ramismoj! Nu, en tiu i
eseo mi pritraktos nur la ramismon ortodoksan (mi ne tempas nek
paciencus tralegi kaj analizi tiom da materialo). La mia tezo,
iaj nunaj defendantoj transsubstancigis la kvin punktojn en
ordonojn a dogmojn kaj la manifeston mem en dekalogon. Por fari
klaran distingon disde io alia kaj por uzi precizan terminon,
en la i-sekva teksto mi nomas in _foirismo_, la la nomo de
l' kooperativo kaj la revuo.

Kio estas foirismo? Ni legu unue, kiel in difinas foiristoj
mem: "Ni sekvas la Raman vojon, kiu kondukas al la atento pri
la dialektika rilato inter nia mikrosocio kaj la makrosocio
(prefere ol varti iun teorian internaciecon la UN-skemoj) kaj
paralele gvidas al la valorigo de la kulturo (literatura, muzika,
bilda) kies radikoj erpas el la konstato ke esperantisteco
rolas kvaza la aparteno al mem-elektita diaspora lingva
minoritato" (SILFER 1994, p. 212). Samartikole Silfer aldonas, ke
"Esperanto ne estas internacia helplingvo, sed transnacia
kulturlingvo. Tio fakte estas la kvintesenco de ramismo rilate
al la lingvo". La ligon inter i konceptoj pri esperanto kaj
esperantisteco ni trovas pli evidente en la dua artikolo de la
statuto de Esperanta PEN-Centro, kiu deklaras unu el siaj celoj
"firmigi e siaj membroj la konscion pri aparteno al unika
komunumo, kvaza _al mem elektita diaspora lingva minoritato_
(_Manifesto de Ramo_), kaj konsekvence uzi esperanton ne kiel
internacian helplingvon sed kiel transnacian eflingvon" (SILFER
1995, p. 23).

Nekonanton de foirismo unue surprizus ne la enhavo de la frazoj,
sed ilia stilo. Karakterizas in aparta lingvao facile
rekonebla post kelkaj legoj: _mikrosocio_, _makrosocio_,
_diasporo_, _lingva minoritato_, _transnacia eflingvo_.
Preska iuj paradas jam en la manifesto, kune kun: _identeco_,
_superegoo_, _egoo_, _pracelo_.

La paron _makrosocio_ / _mikrosocio_ oni trovas konstante en
foirismaj tekstoj. i pasas parojn kiel _makrokosmo_ /
_mikrokosmo_ a _makroekonomiko_ / _mikroekonomiko_. Malfacilas
kompreni la uzon de i sciencaj vortkomencoj en manifesto
destinita al la tuta esperantistaro, efe tial, ke i-okaze
amba prefiksaoj ne vere rolas, sed nur impresas kiel
fakvortoj. _Makrosocio_ estas centprocenta sinonimo de _socio_;
per _mikrosocio_ oni laplae komprenu _la esperantistaro_, _la
Movado_, _la esperanta komunumo_ a _Esperantujo_. i lastaj
kvar esprimoj difinas la sintenon de la parolanto rilate la
esperantistojn kiel tuton: u ni estas nur a efe samlingvaj,
samideaj, samcelaj, samkulturaj a kvaza samlandaj, ekzemple.
u _mikrosocio_ volas diri, ke ni estas miniaturo de la socio,
ia spegula minisocio [*] a, tutsimple, soci-eto? ajnas al mi,
ke, kun la signifo _socio ene de la socio_, i senprobleme
aplikeblas al, ekzemple, komunumo de mormonoj a de atestantoj
de Jehovo en medio sen- a ali-religia, ar tiuj kredoj muldas
la sociecon de grupo is plej etaj detaloj. Kontraste, ne sonas
kredeble paroli pri _mikrosocio_ de esperantistoj, akludistoj,
violonludemuloj a sangodonantoj. En frazero kia 'la dialektika
rilato inter nia mikrosocio kaj la makrosocio', la foirisma stilo
sonas psedoscience.

Mi dare miras pro la populario de _transnacia_ anstata
_internacia_ kaj _sennacia_, al kio ne malgrave kontribuis la
itala Radikala Partio. Kion i signifas, kion novan i
kontribuas -- neniu scias. Mi trovis nur unu provon difini
in (LEYK 1987, p. 13), la mi sensukcesan. Same tagus
_preternacia_ kaj e _malgranacia_, sed al ili mankas la
dezirata grado de modeco.

Temas do nek pri sinonimoj (la PIV, "vorto havanta uste la
saman sencon kaj uzatecon kiel unu alia [vorto]" a "vorto
esprimanta la saman ideon kiel alia vorto, sed ne uzata en la
sama irkateksto, kun la samaj nuancoj a en iuj ties
sencoj") nek pri efemismoj ("uzo de nepreciza dirmaniero por
mildigi la krudecon de aparta vorto"), kiel kaze de la t.n.
_politike usta_ a _politike korekta_ [2] esprimado. La novaj
vortoj distordas la pritraktatan koncepton kaj verdire _mildigas_
nur la kompreneblecon de la frazo. i-sekve mi nomos ilin, la
la nomo de ilia plej konata laninto kaj uzanto, silferismoj a
silferonimoj.

Silferonimoj tamen ne estas senfunkciaj. La decido de foiristoj
bapti sin _ramismo_ jam dekomence montris la volon fari
distingon disde iuj aliaj. Ofte oni komparas la esperantistaron
kun sekto, ar de ekstere multaj movadaj tradicioj aspektas tre
suspektinde. Nun oni permesu al mi nomi foirismon sekto, sed
sekto ene de Esperantujo, el vidpunkto ne ekstera, sed propra al
esperantistoj mem. Mi celas ne tiujn danerajn sektojn kiuj, per
kidnapado [*] de infanoj a cerbolavado de siaj membroj, regule
plenigas paojn en la internacia urnalaro, sed la vorton
_sekto_ en la dua senco PIVa. Mi ne parolos pri _skismo_, ar
foirismo is nun nek sukcesis dudividi la esperantistaron (kiel
Ido siatempe) nek naskiis el frakcio disiinta, ekzemple, elde
UEA a alia internacia organizo.

(Parenteze: kiam, anta du-tri jaroj, iu Thomas Hamilton
mortpafis dekkelkon da infanoj en ilia lerneja gimnastejo en
Dunblane, Skotujo, mia angla amiko Matthew Perret provis inciti
min dirante, ke Hamilton membris en la loka E-grupo; temis pri
blago, sed ja verajna. Mi same ne mirus, se la anoj de la sekto
iela Pordo, mortigintaj sin pasintjare en Usono por alii al
la kometo Hale Bopp, estintus esperantistoj. Necesas nur
pacienci, is frenezulo el la verda tendaro mortigos sin a iun
alian, grave kontribuante al la propagando de nia afero).

Fakte, la komparo kun religiiantaj sektoj (i-kaze en la unua
senco PIVa) montrias fruktodona analizilo. Ni do plu metaforu.
Jen ni vidas grupon de memproklamitaj herezuloj a parolantoj de
la vero. Ili diskonigas manifeston. Tuj sekve ili sin rebaptas
kaj samtempe metas distingan baron per starigo de iboleta
lingvao. Per tio komencias la instituciio de l' deviacio.
Sian heterodoksecon ili flirtigos labezone, kvankam praktike
i jam transformiis en novan ortodoksecon: nun herezas la
ceteraj.

Ni legu, kion diras Piron pri la manifesto: "Unu el iaj
trajtoj, kiu jam okulfrapis al mi je ia apero, kaj kiun mi
forte resentis relegante in, estas la volo de apartigo, kiu
esprimias en i. i dividas la esperantistojn en du grupojn:
estas _ili_, kaj estas _ni_. Subkomprenate: _ili_ estas
malpravaj, _ni_ estas pravaj; _ili_ estas fuuloj, homoj kun
idealismaj, nerealismaj celoj, _ni_ diskrevigis la mitojn kaj
objektive vidas; _ili_ elektis neustan vojon, la ustan vojon
elektis _ni_. Tiu divido ajnas al mi neusta. i metas
rigidajn limojn en realo diversa, movianta, fleksebla, kiun tia
simplismo ne povas kapti. [. . .]. Fakte, mi supozas la psikan
meanismon, kiun oni nomas projekcio. Tuj kiam oni dividis
komunumon en du partojn, _ili_ kaj _ni_, tiuj 'ili' alprenas
simplisme skizitajn fikarakterizojn, kiuj apartenas pli al la
imago ol al la realo. Ekzemple, mi neniam renkontis
esperantiston, kiu favoris 'faligon de la angla', kiel diras la
Manifesto, a kredis je ebla oficialigo de esperanto en la 80aj,
e en la 90aj jaroj. Tia priskribo estas karikaturo koncerne la
parton de la esperantistaro, pri kiu mi havas sperton" (PIRON
1994, p. 1).

Mi citu ankora el la sama prelegteksto (p. 2): "Fakte, estas
interese, ke la apartigemo, kiu la mi karakterizas la
Manifeston, trovias sur tri niveloj: en la homaro [. . .], en
la esperantistaro [. . .] kaj en la individua esperantisto mem,
kio aperas en la unua punkto, titolita _Krizo de identeco_. Tie
la atoroj notas e esperantistoj dividon inter superegoo
predikema kaj mit-ama, kaj egoo, pro kiu, la ili, ni simple
uas esperanton inter ni". Post argumentado el la vidpunkto de
psikolog(i)o, Piron konkludas: "La divido inter superegoo kaj
egoo do ajnas al mi neusta, plia konkretigo de ia, verajne
nekonscia, bezono partigi kaj apartigi. Cetere, eblas bedari la
uzon de fakterminoj en enerala teksto: oni povus diri la samon
pli simple kaj klare".

Restas tamen klara la funkcio de silferonimoj: apartigi, salivige
ongli per la lingvo, kaj imponi al laikoj. i patino el
esprimoj literaturaj, greklatinaj, modkulturaj kaj
psedosciencaj igas la manifeston netuebla kaj, do,
nerefutebla. Silferonimoj havas kiel objekton ne ion obscenan a
hontindan, nek ion akcesoran a banalan, sed precize la
komunaojn kaj komunejojn de l' esperantistaro. La sistema
renomado havas celon alproprigan a, alivorte, magian. Ni
retrovas la batalon anka en unuopaj sintagmoj: anstata 'la
fina venko', jen 'la Rama vojo'. Tre interesa montrias la
anatemo _pracelo_. Okulfrape i similas al la origina peko de
Adamo kaj Eva, t.e. al la _prapeko_. Tial, sen granda troigo, ni
povas repreni la komencan frazon de i eseo kaj reverki in
la la modelo de Lejzerowicz, por ke ni vidu foirismon kia i
sin manifestas:

  "En la komenco la Senkorpa Mistero kreis
  Esperantujon. Kaj Esperantujo estis senforma kaj
  aosa, kaj mallumo estis en i. Kaj la Senkorpa
  Mistero diris: Estu lumo; kaj fariis la Manifesto
  de Ramo. Kaj la Spirito vidis la Manifeston, ke i
  estas bona; kaj la Spirito apartigis Ramismon de
  Pracelismo. Kaj la Spirito nomis Ramismon Eterna
  Tago, kaj Pracelismon kaj Finvenkismon nomis Nokto.
  Kaj estis vespero, kaj estis mateno, unu tago."

Ne pro nenio skribas Nikola Rai [3], ke "tiuj kiuj predikas
finvenkismon fakte praktikas ramismon, dum la ramistoj
asertas ke ili fakte gvidas al la vera venko"! (RAI, p. 185).
Kaj, kiel okazas al religiiantaj herezoj a sektoj, la agoj de
foiristoj ofte identas la samajn farojn, kiujn ili kritikas.
Ekzemplo: la konstantaj akuzoj efe kontra UEA pri
_desuprismo_ [4] kaj _piramidismo_. Per tio foiristo celas, ke
UEAn karakterizas piramida strukturo, kie iuj decidoj venas de
supre, de la unu- a nurkelk-homa pinto. Nu, samo direblas
rilate la renoman Kooperativon de Literatura Foiro: ion decidas
Giorgio Silfer kaj Perla Martinelli, malgra la diversaj maskoj,
postenoj kaj subskriboj, malgra la ofica karuselo. La decidoj
venas de supre, sed de malpli supre, tiel ke demagogo kiel mi tuj
ekpensas la vorton _demalplisuprismo_ por epiteti la agmetodojn
de la kooperativo. Temas pri piramideta strukturo kun pluraj
pajlohomoj, kiel nun Marco Picasso, surscenigantaj simplan
farson: Silfer rolas kiel sekretario de KCE, Martinelli ekzemple
kiel _redaktorino de Heroldo_, sed finfine la intrigo reduktias
al la kuirejaj planoj de geedza paro. Ili bonancas kalkuli je
la helpo de homoj afablaj kaj simpatiaj kiel sinjoro Ljubomir
Trifonovski, _efredaktoro de LF_, sed kiu nuntempe agas kiel
efika, obeema sbiro; rilate min kaj kolegon Jouko Lindstedt (pri
tio poste), Ljubomir pruvis sin _intelekte malhonesta_ [5] (kaj
mi, sincere, ne komprenas kial, ar ajnas ke li ne dependas de
kooperativa salajro por sin vivteni). Prefere ni transiru al
zoologia komparo: LF-koop havas polpan strukturon, kun tentakloj
obeantaj la unusolan kapon. Aparte trafa montrias i-kuntekste
la PIVa difino de 'cefalopodo': _"Klaso de moluskoj, kies kapo
estas irkaita de 8 a 10 brakoj, kaj kiuj povas plejofte
sekrecii inkosimilan likvaon por sin kai"_.

Nenio nova pri polpoj, nenio nova e Alpoj. Foirismo
instituciiis jam de komence. A, pli uste, i estis kaj
restas produkto de institucio, produkto kreita kun la celo
pluvivi, pluvivigi sin, kaj ekspansii. Ekspansiemon pruvas la
movoj de l' tentakloj dum la lastaj jaroj: Kultura Centro
Esperantista, Internaciaj Floraj Ludoj, [La] Kvinpetalo, Svisa
Esperanto-Societo, la Akademio, Heroldo . . . Ni vidos poste, ke
tiucele LF-koop bazas sin sur la ideologio plej facile
disvendebla i-epoke, nome naciismo en sia varianto gentisma
(a, kiel modas diri, _etnisma_). Sed foirismo _endogmiis_ (ne
konfuzu kun la Waringhien'a prononco de _endormiis_, almena
en la filmo _Angoroj_), instituciiis anka simbole. Ne nur
ia lingvao, pletora je silferonimoj kaj efemismoj, sed
anka la _kvinpetalo_, avataro de la tradicia verda stelo kun
rondigitaj pintoj, samtempe ege simila (u nur hazarde?) al la
_alpa suno_ a verda sespetalo de Norda Ligo, la partio de la
profesia demagogo Umberto Bossi depostulanta sendependion de
t.n. Padanujo [6] disde la itala respubliko.

Foiristoj kritikas anka la finvenkismon de UEA-anoj kaj
UEA-istoj. Sed, kiel prave skribis Probal Dagupto, anstata
(t.e. en la loko de, en la rolo de) la Fina Venko foirismo kultas
siajn venkojn etajn (DAGUPTO, p. 11). Okupas nun la altaron la
akcepto de esperanta sekcio (Esperanta PEN-Centro) fare de
Internacia PEN-Klubo. En stilo identa al tiu de UEA pri la
konsultaj rilatoj kun kaj la rezolucioj de Unesko, la oficiala
koop-gazeto marteladas la ideon, ke por la unua fojo en la
historio de lo [*] homo [7] oni agnoskas esperanton literatura
lingvo. Alinome: la PENa venko. Kvaza por montri, ke esperanto
estas literatura esprimilo, neprus prezenti i (f)akton,
apelacii al superaj instancoj kaj atoritatoj.

Plej frean ekzemplon de ekspansiismo, de lukto por povo kaj
potenco, prezentas la Forumo por la Esperanta Civito, en KCE,
adefono, de la 8a is la 10a de agusto 1998. En la komenco
estis la vorto, kaj jen ni trovas _civito_. Tial, ke
_esperantistaro_, _komunumo_ k.a. eluziis, necesis eltiri el la
cerbujo novan terminon, kio devus implici novan koncepton de
esperantismo: ne plu senti sin mondcivitano, sed ano de propra
kaj aparta E-civito. (La neologismo '*demo', retroderivuta el
'demokrato' kaj 'demografio', ne tagus pro la eventuala
slogano: _Forumo por la E-Demo!_). Refoje la kutima travestia
farso: al la konferenco, kiun gastigas Kultura
Centro-Esperantista, alias KCE mem, la du kunvokintoj Esperanta
PEN-Centro (EPC) kaj ERA-Radikala Asocio, kaj LF-koop, kiel
klarigas la teksto de la kunvoko (REDAKCIO). Tiu i informas, ke
"la partopreno en la Forumo implicas neniun financan aron a
moralan engaon", t.e., ke i liberas, sed ke "sufias akcepti
la proponitan kvintezon kaj sendi alion al KCE". La _kvintezon_
(plia silferismo memoriganta pri _kvintesenco_ kaj _sintezo_)
proponis, evidente, LF-koop "por havi minimuman komunan
denominatoron komence de la Forumo". Resumo de la farso: Giorgio
kaj Perla invitas sin mem kaj kelkajn geamikojn al paradejo en
Svisujo; anka naivuloj bonvenas, kondie ke ili akceptas la
kvin tezojn, dogmojn a aksiomojn de familio Ari-Martinelli.
Brile, u ne? Alianta "establo (societo, redakcio, eldonejo,
kulturcentro ktp)" povas sendi delegiton, tiel ke "nur la
delegitoj rajtos interveni kaj partopreni en eventualaj
vodonoj. La privatuloj havos la statuson de observantoj, sed iu
ajn delegito povos provizore rezigni je interveno favore al iu
ajn privatulo". Kia grand-animeco, kia malavaro! Sufias
penseti, kiuj _establoj_ sendos delegiton al forumo kun i tiaj
kunvokintoj kaj antakondioj por kompreni, ke la rezulto
respegulos la sentojn de la esperantistaro tiel _fidele_, kiel la
lastaj parlamentaj elektoj en Kubo, a kiel siatempe
referendumoj organizitaj de Hitlero.

Fine la invito diras, ke "la granda espero de la kunvokintoj
estas ke la Forumo ne lanu (nur) novan proklamon, sed ke i
interpretu precipe la bezonojn de nia parolkomunumo, survoje al
pli alta tupo: tiu de (grandparte difinota) civito". Surbaze de
io legita is nun, indas reprodukti kompleta la proponatan
tekston, des pli ke iel temas pri reversio de la manifesto de
Ramo:

  La kvintezo

  1. La esperanto-komunumo estas diaspora lingva
  minoritato al kiu homoj apartenas pro libera elekto,
  a pro libera konfirmo kaze de denaskaj
  esperantistoj.

  2. La lingvokono estas la sola komuna distingilo de
  la anoj de i tiu komunumo. iu alia karakterizo
  (rasa, religia, etna, klasa, seksa . . .) ne gravas
  por difini la apartenon al la komunumo.

  3. Konsekvence, la la propra naturo, la
  esperanto-komunumo respektas iun religian
  (ne)kredon, iun politikan opinion demokrate
  esprimitan kaj iun kulturan tradicion.

  4. Sed la esperanto-komunumo ne povus evolui se i
  konsistus nur el disigitaj eroj, indiferentaj unu al
  la alia, konsiderantaj nur la proprajn regulojn kaj
  kutimojn, engaitaj je nura kunekzistado. Civito ne
  estas nur lingvanaro dotita je individuaj rajtoj: i
  estas anka realao kun komuna destino.

  5. i tiun komunan destinon foris la jam 110-jara
  historio de la lingvanaro. in atestas la originala
  esperanto-literaturo kaj la komunaj kulturaj trajtoj.
  in firmigas la oficialaj renkontoj de la lingvanaro
  mem, sub iu formo, de la kurso is la kongreso.
  Tiuj renkontoj estas esencaj por la vivo de nia
  civito, se ili donas la ancon reciproke edukii
  kaj integrii, lerni vivi kune kaj respekti unu la
  alian. Tiurilate, kulturcentroj kaj E-domoj havas
  apartan signifon kaj specifan mision.

Jam nun mi anoncu, ke mi ne sentas min ano de iu tia civito, kio
espereble ne signifas, ke oni provos senigi min je miaj devoj kaj
rajtoj en kontaktoj kun aliaj esperantistoj. La kvin tezoj certe
meritas amason da komentoj, sed unue ni aliru alian flankon de la
afero. Se miaj informoj ne malustas, en unu el siaj kunsidoj de
1996 a 1997 EPC parolis pri starigo de ia centro, tegmento a
similao por la monda E-civito. u tia centro bezonatas? Mi tre
dubas. Ekstermovade, UEA estas rekonita kiel reprezentanto de
esperanto kaj Esperantujo, kaj en Esperantujo mem plia centro nur
signifus pli da burokrateco. La celo de la projekto ajnas esti
starigi tronon, kiu kontentigu la motan moton Silfer. Inter
la unuaj apogantoj de la projekto povus aperi ne nur KCE, EPC,
ERA kaj LF-koop, sed anka Svisa E-Societo (civitanino Martinelli
tiam estis ia prezidanto) kaj e la Akademio, se i ties
sekretariino Perla sukcesos en la plano ankri in en Svisujo. Jen
evidenta simptomo de ekspansiismo, kiu konkretias en insistaj
provoj depreni de UEA _suverenecon_ super parto de la
esperantistaro.

Nul homon murdis Giorgio Silfer, almena la mia scio. Tial ne
justus kompari lin kun krimuloj kiel Mobutu a Pinochet, ridinde
kaj plorinde kroantaj sin al Direktora Trono (la vampireska
Pinochet kiel dumviva senatano), kvankam radike temas pri simila
fenomeno: egocentra deliro. Jen difino: "Deliro estias en
personoj nekapablaj akcepti la veron pri si pro nesufia
membildo, kaj povantaj fari eltenebla i nesufion nur kreante
bildon kiu ilin ekzaltu, gloru kaj faru tolereblaj anta si.
Tial por multaj personoj deliro estas eraro necesa kiel maniero
pluvivi biografie, ar, se ili ne delirus, ili estus nenio. Tial
delirado kutime aperas en la adolta ao, sed i image reiras al
adoleskaj revoj kaj fantazioj ne realigitaj e en grado plej
minimuma. Deliranto aplikas propran logikon: tiun de raciecigo de
fantazitaj elpensoj" (CASTILLA DEL PINO). Kina komparo eble
helpos. En 1941, Orson Welles portretis megalomaniulon en la
filmo _Civitano Kane_. Ni, esperantistoj, balda havos la
honoron kaj plezuron spekti _Civitano Silfer_, a, kiel dirintus
Szathmri, _Perfekta civitano_.

Miaflanke ne temas pri konflikto pro motivoj nure kaj pure
personaj. ion dirindan pri la persono Giorgio Silfer mi jam
surpaperigis artikole (CAMACHO 1994) kaj satire (CAMACHO 1993).
Kelkaj rememoros la lastan alineon de _Nefermita letero al la
gazetaro_ (ALS), kiu "petas s-rojn Giorgio Silfer kaj
[Jorge Camacho] meti la finan punkton al sia jam tre dara kaj
sterila plumbatalado". Nu, mi volonte farus tion, se mi povus!
Bedarinde LF ignoris la trian punkton de la letero, petantan
"ke iuj redakcioj respektu la principojn de urnalisma etiko,
enlasante la esprimon de alipartiaj argumentoj kaj replikoj". Ni
tuj vidos, kiel i mistraktis i.a. sinjoron Jouko Lindstedt kaj
nun provas ripeti la artifikon kontra Gian Carlo Fighiera.
Samkiel siatempe mi ricevis helpon de kolegoj kaj amikoj,
i-foje mi eksentis la bezonon defendi la atakatojn, kio verdire
eblas nur per elmontrado de la fundamentoj de l' spektaklo, des
pli ke la kvintezo anoncas tormojn, tempestojn kaj buraskojn.

La reisoroj de la i-supre priskribita burleskao, en sia
avido potenci kaj akapari atenton, domaas neniun ajn.
Karakterizas ilin kolektiva, kooperativa paranojo: "Homo kun
_paranoja_ strukturo estas tiu, kiu malfacile pardonas a neniam
pardonas plene; kiu longe pesas; kiu neniam forgesas ion
pardoneblan; kiu armas sin per fikciaj malamikaj faroj por poste
ne pardoni ilin" (CANETTI, p. 294). La religieco de foirismo
helpas i-rilate. Ni komencas vidi, ke temas ne pri memstara
pensofluo, sed pri surogato de ideologio solidiinta en dogmojn.
La manifesto (a kateismo) de Ramo certe enhavas anka
bonajn ideojn, verdire ne tro originalajn, tiel ke foje oni
adas iun diri, ke Juan Rgulo Prez, Privat, Kabe
a Zamenhof mem estis ramistoj, antamontrantoj de la rekta
vojo, simple ar ili agis sae, aktivis konkrete, uzis
esperanton estiel normalan lingvon. ar la manifesto fariis
relikvo, la gvidantoj de la sekto uzurpis la rajton interpreti
in, la monopolon opinii dikte kaj verdikte. Se ie iu
interpretas in deviacie, LF balda aperigas rebaton por diri,
ke la interpreto ne ustas, kiel siatempe Kremlo, kies fosilioj
decidis, kiu interpreto de marksismo-leninismo pravas, kaj la
interpretoj kompreneble aniis labezone, kaj lasezone.
Efektive, jen Chiasso/Kiaso kiel _mikrosocia_ posteulo de Kremlo,
la Blanka Domo kaj Vatikano. Kiel papoj kaj politburoanoj [*],
anka la Giorgio la Unua estas neerariva. En _Literatura Foiro_
kaj la nuna _Heroldo_ (kiun, respekte al Ada Fighiera Sikorska,
oni devus renomi _Literatura Ftiro_ pro ties parazita dependo de
LF) absolute mankas memkritiko. E simplajn erarojn pri faktoj
oni ne korektas. Kiu adacas opinii libere pri la manifesto, la
kooperativo a la grafika aspekto de la revuo, tiu punende
pekas.

La ekzemploj abundas. Fine de la tria alineo de tiu i teksto mi
citis opinion el artikolo de Gudskov. En sia respondo al la
artikolo, Silfer unue adjektivas in _interesa_, sed fine
aldonas jenan verdikton (SILFER 1995, p. 24): "La aserto de
Gudskov estas intelekte malhonesta, uste ar mi estimas lin
tro inteligenta por supozi ke li skribas idiotaon". Implicite:
la artikolo estas idiota, nur ajne inteligenta, kaj krome
malhonesta. Alivorte, la konkludan frazon konsistigas falsa
komplimento trempita en veneno kaj galo. Oni povus pensi, ke i
maniero refuti ideojn kaj argumentojn atakante ne ilin sed ilian
atoron, la homon (t.n. argumento _ad hominem_), estus
esceptao en kultura kaj literatura revuo, des pli en la organo
de Esperanta PEN-Centro! La jarkolektoj de LF bedarinde pruvas
la malon. Ni vidu sufie frean ekzemplon, la _proceson_
kontra Jouko Lindstedt, la la tradicio de la moskvaj
procesoj. Omae al Miail Bulgakov, mi prezentos in sub la
formo de triakta teatraeto:


Jouko Lindstedt
(Religia dramo)

Akto 1, sceno 1: LF publikigas la unuan el serio de artikoloj
de Lindstedt pri denaskismo. En i li citas enteman zamenhofan
tekston (el letero al Kofman je 1901.05.28), pri kiu li
konkludas, ke "i tie Zamenhof evidente kaj komplete
malpravas" (LINDSTEDT [1], p. 178). Sceno 2: sur la sama pao
la revuo aperigas kadritan replikon fare de 'Franois
Degoul, zamenhofologo' (tiel!), la kiu "la citao de kolego
Lindstedt [. . .] estas tro malkompleta", ar "Zamenhof
evidente ne celis kvantan sed kvalitan komparon"; la kadro
re-citas el la sama teksto, sed pli amplekse. Akto 2, sceno 1:
LF aperigas en posta numero la duan artikolon pri denaskismo
(LINDSTEDT [2], p. 327-329). Sceno 2: samnumere in sekvas
letero de la atoro al Ljubomir Trifonovski, efredaktoro
de LF, en kiu li eksplicite kaj kun substreko "_malpermesas_
aperigi la duan parton" (t.e. tiun presitan sur la tuj antaaj
paoj kontra la deziro de la atoro) kaj "tute _esigas_
[sian] kunlaboron kun [la] revuo" (LINDSTEDT [3], p. 330).
Sceno 3: sur la dekstra mareno de p. 331, graslitera noto
informas, ke "la apudan leteron prof. Lindstedt dissendis
samtempe per elektronika poto al multaj adresoj, sen ajna
averto al la redakcio de LF, kaj kun dua parto tendence
modifita". Sceno 4: sur la suba dekstra angulo de p. 330 LF
presas leteron de Silfer, (ankoraa) prezidanto de LF-koop, al
Lindstedt, kiu finias jene: "Konklude: via reago estas
maljusta en la tono kaj malprava en la enhavo". Akto 3 (a
Epilogo): sur p. 334 de la sama numero, en _Novjara
salutmesao_ (_de baldaa prezidinto_), Silfer dedias
duonon de la adiao, post dek unu jaroj da gvidado de LF-koop,
al kvin personoj, kiuj "reale seniluziigis [lin] dum i tiuj
dek unu jaroj" (SILFER 1997 [1]); li asertas, ke "en almena
tri, se ne kvar kazoj, [li] kunkulpis eraron pri supertakso de
la koncernataj". Kvankam li aludas iujn kvin per nomoj
mitologiaj, Lindstedt identigeblas senprobleme. Indas
reprodukti la finon de i salutmesao: "La dua estas mia
malnova amiko Polukso. Mia fido en li transpontis pli ol unu
krizon lian, ligitan interalie al la nombro du: dunumera
redaktoro, dujara efredaktoro, dufoja felietonisto . . . Tiel
ke fine mi deduktis, ke liaj krizoj estas periodaj, is la
lasta, definitiva. Sed LF-koop ne rajtas forgesi kion pozitivan
li faris. Kaj, same kiel la aliaj kvar, Polukso restas en la
historio de LF-koop kiel protagonisto. Ili iuj meritas sian
rozon, e se vento (anka ne facila . . .) forblovis la
petalojn kaj nur dornoj restas." Kurteno.


u nur hazardo, a u jen la vera signifo de la kvinpetalo?
Kaj kia bravao -- amikon knokati nomante lin (mense a
psike) krizema. Post la falo de l' kurteno, kaj refoje la
Bulgakov, la kapo de Lindstedt rulias sur la planko. Mi
subtitolis in _Religia dramo_ la la signifo de la hispana
_auto sacramental_, parenco de la inkvizicia _auto de fe_,
portugalece esperantigita kiel _atodafeo_. Malgra la stilo de
la lastaj frazoj, memoriganta pri reklamo de ranca franca
parfumo, la artikolo odoras la metodojn de Inkvizicio. La unua
pao: ekskomuniki. La dua: obei la devizon 'eksniulon puni'.
Siatempe Giorgio kaj Perla provis pugni min for de la esperanta
areno nomante min antisemito. Tia akuzo, inter parolantoj de
lingvo lanita de judo, estas la plej proksima ekvivalento de
fizika elimino. Ilia plumpa kalumnio sukcesis makuli mian
reputacion en la komencaj monatoj, sed bonance mi ricevis
firman apogon de multaj gekolegoj kaj geamikoj. Al Perla kaj
Giorgio mi sincere rekomendas legadon de la impona kaj polemika
verko de Daniel Goldhagen (GOLDHAGEN), por ke ili almena estu
iom informitaj pri tio, kion ili skribas, kiam LF dedias sin al
insultado kaj punbruligoj.

Simile al la fetvo [*] kun la anatemo al Salman Rushdie, LF
aplikas strategion trafe priskribitan de mia preferata verkisto
en la hispana lingvo: "Oni nomas lin 'hundo' a 'rato' por
anticipi la figuron, la kiu oni iam povos drai lin ismorte"
(SNCHEZ FERLOSIO 1993, p. 141). Lastatempe iis celo de
pliaj atakoj kaj ataketoj homoj kiel Georges Lagrange (pro la
decido de [La] Kvinpetalo distancii de la kooperativo: CONDE
REY) kaj mia amiko Gian Carlo Fighiera (pro i ties interpreto
de la t.n. aeto de _Heroldo_ fare de LF-koop: TRIFONOVSKI).
Interese, ke unue la polpo proprigas al si la meritojn de aliaj,
por ke poste la ekskomuniko prezentu i homojn senmeritaj kaj
senvaloraj. Tiam _Robo-koop_ [8], hibrido el la efredaktoro kaj
martelmaino, komencas madzi la kompatindulon. Fakte, jam de
monatoj mi cerbumas, kiel esperantigi la hispanan diron
_&iexcl;Vivan las cadenas (y la Inquisicin)!_ (lavorte:
'Vivu la katenoj kaj Inkvizicio!'), kiun la madrida plebo kriis
al la fifama kaj fripona reo Fernando la Sepa (1784-1833)
agitite de la markizo de Cabra kaj i ties sbiroj. Jen provizora
solvo: _Vivu la Kooperativo! Vivu Literatura Foiro! Vivu!_

Sed ni revenu al la afero Lindstedt. Kial foiristoj trovas la
zamenhofan tekston tiel grava? Kaj ne nur ili: anka Reinhard
Haupenthal ajnas fascinita de la sama fragmento: "Kiaj saaj
vortoj! [. . .] Amara, desapontiga kaj e desperiga konstato
restas, ke la grandega plimulto de la esperantistoj neniam
konsekvencis. Ili heredigis al infanoj la nacion kaj la religion,
sed ne la lingvon, kvankam, la mia profunda konvinko, tio estas
la sola garantio por ia naturio kaj transdaro, se ne paroli
pri la realigo de la sennaciisma idealo de [. . .] Lanti"
(HAUPENTHAL, p. 5). Nu, la pretendoj pri ramismeco de Zamenhof
respondas al la sama bezono legitimi siajn teoriojn per rekreado
de mitoj, reskribado de la historio, reformulado de la
pasintao: io antaa kio bonas, apartenas al ni. Jen Manuel
de Seabra: "Tuj post la inicado de Esperanto unue Zamenhof
verkis, faris literaturon, enprofundiis en la us iniciatitan
lingvon. Ja Zamenhof mem estis la unua ramisto. ar, fakte,
kion volas la ramistoj? Ili volas enprofundii, krei veran,
profundan kulturon per Esperanto. Sed pro tio oni ne povas diri,
ke ili ne estas finvenkistoj. Simple, ili prefere pli
priokupias pri kvalito ol pri kvanto" (SEABRA, p. 27). Pli ol
simple, simplege. Sed por tia rajdado ne necesas la selo! Ke
Zamenhof estis la unua ramisto, ke Jesuo estis la unua
komunisto, kaj ke ramistoj okupias pli pri kvalito ol pri
kvanto, nu, ion i ni jam de longe scias! Nome, la la vortoj
de Piron, ke foiristoj agas prave kaj sae, dum pracelistoj
malpravas kaj stultas.

Bedarinde ne nur Seabra benas foirismon leere kaj
facil-anime. En junularaj rondoj, kie cirkulas manpleno da
remaitaj frazoj kaj muelitaj sloganoj, ankora estas mode diri
sin ramisto. En unu el siaj cetere rekomendindaj komiksoj [*]
Arnau Torras skribas, ke LF estas "oazo de kulturo en dezerto de
praesperantismo" (TORRAS I TUTUSAUS, p. 16), kvankam verdire li
devintus paroli pri "kloako da cenzuro en oceanon (a, modeste,
mareton) de liberpensismo". E Aleksander Korenkov prezentas
en la revuo _La Ondo de Esperanto_, kiun li redaktas, artikolon
de Silfer, dirante, ke tiu i "estas plejofte konata kiel la
voo de la heterodoksa opozicio en Esperantio", kaj nomante lin
'disidento'! (SILFER 1997 [2]). Tamen la afero progresas: en la
41a Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo
(Traben-Trarbach, 27.12.97- 03.01.98) mi prezentis resumon de tiu
i teksto en formo de prelego titolita _Demagogoj en
Esperantujo_ kun varma akcepto fare de nombra kaj simpatia
publiko. Sekvis debato, kaj poste diversaj homoj nejunaj kaj
junaj, inter ili aktivuloj de la E-junularoj germana, itala kaj
svisa, ekrakontis al mi siajn spertojn kun la kiasa paro.

Por faciligi al spontanaj koop-apostoloj kaj akolitoj la taskon
persvadi skeptikulojn, mi proponas pilolan version de la
manifesto, kiun mi nomas


  La silogismo de Ramo

  [El la esperantistaro] nur ramistoj inteligentas.
  Nu, nur ni [speciale Giorgio kaj Perla] ramistas.
  Do, nur ni inteligentas.


Tiel la civito paros tunojn da papero! Sed foirisman tekston
oni anka komparu kun reklamo pri burgeroj [*] a lavpulvoro.
Kiel skribas la usona eseisto Neil Postman (RAMONET, p. 73),
"reklamo de McDonalds, ekzemple, ne estas serio de asertoj
kontroleblaj kaj logike prezentitaj. i estas enscenigo --
a, se oni tion preferas, mitologio -- de tre belaj
personoj kiuj vendas, aetas kaj manas burgerojn kaj elmontras
ekstazan felion. [. . .] Reklamo povas plai a ne plai.
Oni ne povas in refuti." Sufias vidigi sur televida ekrano
aktoron kun blanka kitelo en falsa laboratorio por ke la publiko
ekaetu la saman markon de lavpulvoro, kiun li tenas mane. Kiel
skribis unu el la apostoloj de ramismo (LEYK 1985, p.17, 58),
simplas la receptoj por fari sukcespropagandon, kaj LF
nesupereble aplikas ilin. uste tiel logas, tentas foirismo: per
antado de kantiko, per belsonaj sed pufaj, blufaj logatomoj;
per asertoj nerefuteblaj, kiel en la filmo _La lakta vojo_ (Luis
Buuel, 1970). Kaj tamen i aktorado sufie lertas, por
ke Silfer paradu kiel unu el niaj plej gravaj verkistoj,
esperantologoj, ideologoj . . . kaj disidentoj!

Mi jam diris, ke foirismo estas produkto de institucio, kaj
montris ian similon kun religio. La la klasifiko de sektoj
fare de B. R. Wilson, la kiu en la realo iu sekto kombinas en
si elementojn de diversaj tipoj (DOBBELAERE), foirismo similas al
la sektotipoj konverta (volanta ani la homon) kaj
introvertita (retiranta sin de la mondo), sed apena al la tipo
adventista a revolucia, volanta ani la mondon: la mia
scio LF-koop neniam provis ani la burokratecan UEA de
interne, krom flankaj kaj disfojaj provoj pri TEJO pro la
intereso uzi la Internaciajn Junularajn Kongresojn kiel
varbejojn.

Foirismo, por resti atentinda, devis fui antaen, _evolui_,
ii pli rigora kaj ekstrema en siaj postulatoj. La kvintezo
montras ian imitadon de politika partio, kun kvinpunkta
programo _demokrate elektita_. Sed la koop-partio, por ii
sukcesa varo, kiun ideologion disvendu? Elementao, kara Watson.
La plej modan: naciismon, gentismon, _etnismon_. Esperantan
naciismon -- kia oksimoro! Malmirinde, des pli ke amasego da
atoroj, plej laste (el mia legpunkto) Jon Juaristi (JUARISTI,
p. 146, 225), difinas naciismon jene: politika religio, sekulara
religio. A Daniel Goldhagen: "[. . .] Plia ideologio (kaj iaj
subkuantaj emocioj), kiu ajnas reaperi kaj malaperi dare
plu kaj plu estas naciismo" (GOLDHAGEN, p. 45). Ne strange, ke
i reaperas e en Esperantujo!

Vanuis [*] la mildiga 'kvaza' de la manifesto. La unua tezo
diras tutsimple, ke "la esperanto komunumo estas diaspora lingva
minoritato". _Estas_. La vorto 'diasporo' montras bildon
elektitan kiel modelon. Kvankam povus temi anka pri la
diasporoj armena, cigana, kurda a palestina, mencioj kaj aludoj
en diversaj tekstoj indikas rektan inspirion el la juda
diasporo, ekzemple: "La Esperanto-komunumo estas socia fenomeno
kiu nur parte koincidas kun la Esperanto-movadoj, same kiel la
juda popolo nur parte identias kun la cionismaj organizoj"
(SILFER 1985, p. 113); anka oponanto pri aliaj temoj
sam-opinias i-punkte (TILJAR 1985, p.136-137). Tamen nur
inspiro ne sufias. Necesas anka legitimi la motivaron per
citoj, per ekzemploj el atoritataj fontoj. Kiel ni vidis,
proklamante la opinion de Zamenhof malprava, Lindstedt pekis.
Sekve, necesis alvoki pastron por ekzorci la herezulon. ar kion
alian povus signifi 'Franois Degoul, zamenhofologo'? Unue
mi miris, ke oni ne skribis 'Profesoro Doktoro pri
Zamenhofologio', kvankam pli amuza estus (la la stilo de NAGATA
Akiko) 'zamenhofikisto'. Poste mi ekkomprenis, ke en nia lingvujo
nur zamenhofologo povas ludi la rolon de pastro a, pli uste,
de mago, kies asertojn ne eblas refuti.

Mi mem sintenas nek por nek kontra denaskismo. La ekzisto de
denaskaj esperantistoj nek enas nek entuziasmigas min.
Lastatempe mi eksciis danke al Jouko Lindstedt kaj Renato
Corsetti, ke du trionoj de la gepatraj paroj kun denaskigitaj
filoj konsistas el viro kaj virino samlingvaj kaj samgentaj, kio,
sincere, surprizis min. Ne nur tial, ke temas pri zorge kaita
fakto, ignorata de niaj mensogemaj kaj troigemaj propagandistoj,
sed anka ar mi bone komprenis nur la denaskismon de la alia
triono. Sed en la reta diskutforumo de denaskigintoj, DENASK-L,
mi trovis bonan argumenton apoge al la plimulto: frua dulingvio
de infano estas valorao en si mem. Ne tiom gravas la lingvoj,
u esperanto kaj la hungara, u la galega kaj sanskrito. Por
foiristoj la valoro kuas aliloke: en la serado de identeco.
Samkiel "la hispanan kulturon fine de la [19a] jarcento
karakterizas indienismo, serado de radikoj iberaj, keltaj a
kelt-iberaj" (JUARISTI, p. 95), tiel diasporismon markas stranga
insisto pri denaskeco. u la Forumo por la E-Civito proponos
pai de denaskismo al naskismo? Franco, Mussolini kaj Le Pen ne
hezitis. Oni provu imagi, kadre de la emo al psedokleraj
sloganoj, alvokon kiel '_Kreskigo de minoritato per instigo de
natalitato_' (subskributan de Esperanta Le Pen-Centro).

Pri diasporismo, t.e. konceptado de la E-komunumo kiel disiinta
tra landoj loataj de neesperantistoj (tia koncepto, estiel
metaforo, kreas en la menso mitan bildon kun konsekvencaj
trajtoj), mi povas ripeti du argumentojn el iama artikolo
(CAMACHO 1994, p. 27):

  1. Kiel la juda, la armena a la cigana diasporoj,
  la esperanta havus karakteron de gento kaj, e pli
  ol la juda, de mem-elektita gento. Esperantisto
  sentus sin anta io esperantisto (substantive),
  kaj nur poste (kaj do adjektive) hispana, lapona a
  japana. Ekster esperanta medio esperantisto sentus
  sin sola, inter fremduloj; male, en esperantista
  medio li sentus sin inter fratoj, kvaza inter
  sangofratoj. Streite is ekstremo, evidente i
  maniero koncepti esperantecon perfekte respegulas la
  samideecon de multaj movadanoj, kiuj iis
  esperantistoj por maski la mankon de rilatoj en sia
  propra komunumo; temas pri homoj kun komunikaj
  problemoj, kiuj kun apertaj brakoj bonvenigas la
  fikcion, ke por kelkaj semajnoj eblas esti
  esperantisto kaj nur esperantisto. Resume: homoj sen
  radikoj, skizofreniaj en sia iutaga vivo, por kiuj
  esperanto kaj esperantismo iis la plej grava afero
  en la mondo (pli ol militoj, pli ol muziko, pli ol
  amoro). Nu, tia mi ne estas (a almena tia mi ne
  volas esti).

  2. Kiel la gentaj diasporoj, la esperanta originus el
  praa disio de popolo. uste tion signifas la vorto
  diasporo: disio, dissemio, malkunio. Mi mem
  preferas koncepti esperantecon tiel, ke mi alias al
  la projekto, lingvo kaj ideo de Lazaro Zamenhof
  (parte a tute a diversgrade, la mia bontrovo),
  same kiel mi povas alii (aktive a pasive) al la
  agado de Greenpeace, Amnestio Internacia, Internacia
  PEN-Klubo a Mensa, kaj ne pro tio mi atomate
  ius ano de diasporo. Krome, la koncepto diasporo
  mem implicas strebon al kunio, al rekunio. Jen
  kial mi opinias in funde finvenkisma, jarmilisma,
  mesiisma. Uzante kaj akceptante in ni plene
  pravigas tiujn, kiuj rigardas nin sekto.

Mi nur aldonus, ke diasporismo implicas du elektitecojn. La unua,
_la esperantistoj kiel elektita popolo_, igas onin kredi sin
elito kontraste kun 'la ekstera mondo' (kion mi erce nomas 'la
normaluloj'). La dua, _la esperantistoj kiel elektita familio_,
retrovias en kantoj kiel _IS_ kaj _Sola_, de la rokbando [*]
_Amplifiki_, modeloj de himno por renkontidependaj homoj
senradikaj. Amba tipoj de elektiteco signifas izolon,
izolion. Tial, ke ne eblas teni sin konstante ekster la fremda
normala mondo, ofte rezultas, ke esperantistoj kondutas
skizofrenie. Jen palpebla krizo de identeco, u ne?

Aliflanke naciismo, pli ol seri identecon, kreas in: "[. . .]
la popoloj a la gentaj a naciaj identecoj iam estas
inventoj a miskreaoj fonditaj sur historia legitimo [. . .]"
(SNCHEZ FERLOSIO 1992, p. 320). Naciismo senkompromise
aplikas la jenan hipotezon, tre diskuteblan kiam temas pri
esperanto (persone mi preferas diri "mi parolas esperanton" al la
esencisma "mi _estas_ esperantisto"): "iu lingvo havas du
funkciojn: la komunikan kaj la identecan. i estas la efa kaj
plej klara signo pri onia aparteno al iu grupo" (TILJAR 1997).
Kontraste kun UEA, uzanta la _melonon_ (la jubilean simbolon),
LF-koop ne evitas la verdan stelon nek, almena provizore, la
dikliteran frontispicon de _Heroldo_. La kooperativaj provoj krei
propran folkloron ne montriis tre sukcesaj: la grupo _Kajto_
vivas for de ilia sfero, kaj la rokbandoj _Amplifiki_ kaj
_Persone_ rapide eskapis enkaption. Kion diri pri teatro kaj
kin-arto? La bezono disponi indienan kinhistorion igis LFn
porparoli is nazo filmon milprocente stultan kaj
seninteresan, _Angoroj_ (Jacques-Louis Mah, 1964; vd.
FERNNDEZ).

Bedarinde por iliaj celoj, la folklorigebla paseo de ni
esperantistoj tro magras. Provu erci per literatura aludo en
renkontio a kongreso (MELNIKOV)! Sed tute ne gravas: restas
la futuro. La futuron eblas plugi kaj tajli senprobleme kaj, jen
la avantao, senhaste. Civito, la la kvara tezo, "estas anka
realao kun komuna destino". _Destino_. _Komuna_. Diable! e
nura ado de amba vortoj mi ektremas. Ne pro nenio. Komparu
kun la galimatia diro de Jos Antonio Primo de Rivera,
fondinto en 1933 de falangismo, hispana versio de faismo, ke
Hispanujo estas "destin-unuao en lo universala" (_una unidad de
destino en lo universal_). Pli bele sonas la frazo de la filozofo
Jos Ortega y Gasset, ke patrujo estas "alloga projekto
por kunvivo" (_un proyecto sugestivo de vida en comn_),
sed kiel realigi in por komunumo senteritoria, krom se
Unuiintaj Nacioj disponigus al la mondaj esperantistoj
terpeceton sur kiu ekkonstrui proprajn landon kaj taton? u
tion celas la esprimo "survoje al pli alta tupo: tiu de
(grandparte difinota) civito" (kvina tezo)? La civito kiel
antatupo de la esperanta geto [*]? Ne, klare ne. Tial Giorgio
kaj Perla elektis redakton pli proksiman al Primo, ol al Ortega.
ar temas pri plano vole kaj dole nerealigebla, imera.

Refoje ni staras anta la emeleco de religio kaj naciismo: "Al
_lanta_ amaso respondas _fora_ celo. Oni obstine avancas ale al
nemovebla celo, kaj dumvoje oni devas resti kunaj. La vojo
longas, plenas je nekonataj obstakloj kaj je daneroj ie
minacaj. [. . .] Trian formon prezentas la amasoj, kiujn
koncernas celo nevidebla kaj neatingebla i-vive. [. . .] La
grandaj religioj sukcesis majstri i procezon proksimii lante
al la celo. [. . .] La transmondon, male, kun siaj beatuloj, ne
povas trafi tiaj katastrofoj. i vivas nur el la kredo, kaj nur
en la kredo eblas atingi in. La lanta amaso de kristismo
ekdisfalis, kiam la kredo je transmondo komencis diserii"
(CANETTI, p. 34-36).

Por ke la _amaseto_ de ramistoj ne disfalu, nepras eduki ilin,
kiel asertas la kvina tezo: "Tiuj renkontoj estas esencaj por la
vivo de nia civito, se ili donas la ancon reciproke edukii
kaj integrii". ar temos pri civito sen urbo, sen fizika
ekzisto, alivorte pri virtuala civito, necesas dorloti iajn
konkretiojn: "Tiurilate, kulturcentroj kaj E-domoj havas
apartan signifon kaj specifan mision". Releginte i frazon mi
min demandas, u i aplikeblas anka al la Centra Oficejo de
UEA, a al kulturejoj netentaklumitaj, nesilferumitaj. Kion
signifas en i la adjektivoj 'aparta' kaj 'specifa'? Fine, la
vorto 'misio' perfekte kompletigas la pli fruan 'destino'. Temas
pri la liturgio de l' foiro. Kaj la kvintezon oni devas
mantri . . .

io i sonas absurde al normalaj homoj, sed ne al ili. Anta
longa tempo Silfer skribis paon escepte legindan, kiun
lavorte aperigis numero de _Heroldo_ de 1997 kun subskribo de
neniu alia ol (kia koincido!) Perla Martinelli. Jen la perlo: "La
Manifesto ne rekte sugestas, sed implicas alian direkton,
speciale por nenetralaj fakaj asocioj, ekzemple la religiaj.
Tial ke la esperantisteco estas konceptita kiel 'aparteno al mem
elektita diaspora lingva minoritato', ekzemple IKUE devus celi,
ke la katolika eklezio agnosku al i saman statuson kiun i
agnoskis al 'Opus Dei': internacia grupo kun propra episkopo
-- la esperantlingvaj kristanoj ne devus dependi de la loka
hierarkio, sed rekte de propra strukturo" (SILFER 1985, p. 118).
Ni jam vidis, ke de proklamo al proklamo la 'kvaza' ias
'kiel', t.e. 'malkvaza'. Ni ankora ne havas _verdan
episkopon_ nek _verdan sindikaton_, kvankam la deklaroj de la
esperanta sekcio de Internacia PEN-Klubo, nome EPC, klare indikas
oriention ne nur lalingvan, sed prefere gentisman. Eble iam
foiristoj sopiros al propra inica, teozofia kulto (kiel volintus
por eskoj F. Krutwig, iama ideologo de ETA; vd. JUARISTI, p.
292) a al propra, identiga lingvo (_koopk_ a
_lofopk_). Sed kial li/i ne prezentis kiel ekzemplon la
plej popularajn aktivejojn de naciismo? u imageblas io supera
al tutmonda futbalteamo reprezentanta Esperantujon, fervore
apogata de niaj verdaj huliganoj? A al propra, aparta olimpika
teamaro por partopreni distingeble en la Olimpiaj Ludoj . . .?

En la Forumo de la E-Civito mi vidas embrieton de surogata nacio,
de virtuala tato. Temas pri denaske morta projekto, sed ia
plur-akta prezentado (en teatra senco) al la publiko povas
damai serioze la internan kaj eksteran agadojn de UEA. Certe
UEA montrias, de jardekoj, burokrateca, ne tiom en la Centra
Oficejo mem (por tutmonda asocio, la nombro de salajruloj ridinde
malgrandas) kiel en la gvid-organoj, konkrete la komitato. Tion
mi diras ne el propra sperto, kvankam en 1987 mi havis la
plezuron elteni kunsidojn de la komitato de TEJO en Krakovo,
longajn kaj pezajn kiel kaalota kolbaso. Sed kian utilon havus
ataki UEAn de ekstere, detru-cele? La sperto pri NEM (Netrala
Esperanto-Movado) devus sufii. Oni provu reformi in de
interne. ar necesas novaj ideoj, novaj homoj kiuj sin engau
perestrojki [*] la asocion, fari in pli veka kaj vigla.

Evidente la solvo ne trovias en _Kiasa Parko_ [9]. Ramismo
velkis, foirismo tonas. Modas ornami hejmojn per fosilioj,
kiujn oni starigas en la salono, apud la teleo [*], sed
Esperantujo bezonas frean limfon. Kaj vi, leganto, probable vin
demandas, tute prave: jes ja, sed kion tiu i sinjoro Camacho
mem proponas?

Nu, por komenci, alian komparon, metaforon, bildon pri ni. Eugene
de Zilah preferas pensi pri _fraternitato_, t.e. fratosocio (de
ZILAH 1995). Mi, pri aripelago, insularo, lingva mikronezio.
Insularo Esperanto: ne iam oni scias sur unu insulo pri
okazaoj en alia. u verkistoj kiel Leen Deij, Kris Long,
Istvn Nemere, Nicolino Rossi a Manuel de Seabra iel
reagis e la atodafeo kontra ilia kolego Lindstedt? Se io
tia okazis, informo pri i ne atingis mian insulon. (Min tamen
okas, sed ne plu surprizas, la obstina muteco de Esperanta
PUN-Centro . . .).

Ni formas diversgentan grupon, kies plej grava komuna trajto
estas la diverseco (kvankam la aogrupoj, laprofesie kaj
laklase temas pri komunumo sufie homogena; vd. RAI). Jen
la plej difina trajto de la esperanto-parolantoj: nia komuna
negenteco, t.e. nia neaparteno, nekunaparteno al unu gento,
popolo a nacio. Frazoj kiel "Ni esperantistoj fakte estas etno
[. . .] kaj ne necesas timi diri tion malflustre" (GONAROV, p.
7), "La e-socio reale ekzistas kaj vivas surbaze de propraj
valoroj kaj tradicioj" a "El la movado i relative frue
transformiis al socio, lingva socio, lingva komunumo. Kaj
stabiliis kiel tia" (LEYK 1987, resp. p. 21, 11) ne priskribas
la realon, sed preskribas in la meanismo, kiun angloj nomas
_wishful thinking_ -- revpensado. La komunajn valorojn mi
nenie vidas, e ne pri la lingvo mem, kaj miajn sam'ide'an'o'j'n
mi kalkulus per la fingroj de amba manoj. Ni esperantistoj
konsistigas malnacion, malgenton, malpopolon (jen kio plaas al
mi!). Komune ni havas lingvon nek hereditan nek heredan.
Esperanto mem ne estas nia komuna lingvo, kiel diasporistoj
supozas, sed nia komuna interlingvo. Same pri nia kulturo:
interkulturo. Interliteraturo. Kiam mi legas romanon de Trevor
Steele a de Karolo Pi, poemojn de Istvn Ertl a de
Mao Zifu, mi legas ion esperantan sed samtempe resp. astralian,
ean, hungaran, inan (inoj pardonu i momentan
praismon!); mi legas hajkon originale verkitan de japano ("Post
uragano [. . .]", de TOMITA Tomu, en _Esperanta antologio_), sed
mi legas in senpere, la originalon mem -- sen-egala
vivosperto! Kaj tiel plu. Sed oni imagu personon, E-patrioton,
kiu decidus legi nur librojn verkitajn originale en esperanto: la
horizontoj de tia homo restus ekstreme limigitaj, e se
internacie a _transnacie_ limigitaj. Parencan ideon formulas
aliprefikse la redaktoro de _La Gazeto_: "Nia lingvo estas
superlingvo havanta por historio kaj lingvoniveloj, tio estas por
kulturo, la historion kaj lingvonivelojn, tio estas la kulturojn,
de siaj fontolingvoj" (de ZILAH 1997).

Esperantan patriotismon a ovinismon ni evitu kiel viruson.
Estas interese kaj timige konstati, el kiaj _naivaj_ ideoj kaj
tekstoj naciismaj ermis la vojo kondukonta jardekojn poste al
la eska terorisma organizo ETA (JUARISTI), a distingi la
gvidan rolon de l' _Memorando de la Serba Akademio de Sciencoj
kaj Artoj_, kun dato 24.09.1986 (SILBER, p. 29-35), alkonduke al
la ankora ne finita jugoslava milito. Bonance ni pokas kaj ne
amokas, maksimume insultas, adultas kaj envultas; sed kion pensi
pri la sekva alineo, kun retoriko inspirita de Marso kaj Areso
(SILFER 1997 [2])?: "Mi timas, ke tro rapide falos la konfido pri
la finvenkismaj strukturoj, kaj ekestos krizo de identeco e la
tradicia esperantistaro, anta ol la ramisma fronto estos
preta transpreni pli vastajn respondecojn en la intereso de la
tuta esperanta civito."

Afekta timo . . . kaj gilotinaj eoj. Mi finu per plia metaforo:
ni estas kvar ranoj en maro, kvar ranoj kun nobla hobio.
Tiusence oni povus pli trafe kompari nin kun sciencfikciuloj,
kiuj, same kiel ni, eldonas librojn kaj revuojn, kongresas kaj
seminarias, korespondas, dedias sufian atenton al trupo da
diversnaciaj verkistoj kaj, fine, opinias sian okupon la plej
grava en la mondo, amen. _Amen_.

Ikselo (Bruselo, Belgujo), januaro 1998




Notoj


[1]. En la unua senco PIVa; por la dua Gerrit Berveling proponas
'ortodoksia'.

[2]. Malgra PIV, i tiu signifo de 'korekta' ne nepre
evitindas. Kiel klarigas Bertilo Wennergren, temas pri a-vortoj
(adjektivoj) el agaj radikoj, ricevintaj ecan signifon similan
sed ne identan al tiu de la respondaj 'ita'-formoj. Tiel ni
havas, apud 'korekta', tutan serion da parencaj vortoj: aperta
(aperti = malfermi), falsa, fua, kaa, komplika, veka.

[3]. Bedarinde mi ne sukcesas rekrei la supersignojn de la
kroata lingvo per la cetere sufie bona programo _apelilo
2.0_.

[4]. Parenteze, mi iam suspektis, ke la vorto _desupri_ ne
naskiis spontane el la langopinto de s-ro Ajnulo, skiema sed
nekonata svisa esperantisto. Intertempe mi trafis in en la
antaparolo de Henri Vatr al _Humoroj_, de 1969. u
solvo de la mistero?

[5]. La komplimenton _intelekte malhonesta_ uzis ja Silfer mem
pri Gudskov (pri tio poste).

[6]. Padanujo, a Padanio, a eble e Padlando, la la nomo
de l' rivero Pado.

[7]. En esperanto la artikolo foje servas por montri, ke
adjektivo estas substantive uzata. Ofte oni subkomprenas
substantivon (tamen ne iam). Ekzemple, en la zamenhofa frazo
"mi devis oferi la agrablan pro la utila", oni povus subkompreni
la vortojn "afero", "(t)io", "io", "umo" post amba
adjektivoj, kvankam la signifo de i frazo verdire pli proksimas
al "mi devis oferi agrablon pro utilo". Kelkaj atoroj imitis la
netran artikolon de latinidaj lingvoj per plej bazaj elementoj
de esperanto, jene: "la agrabla" fakte signifas "la agrabla tio"
a "la agrabla io", alivorte "la agrabla o", ali-orde "la o
agrabla", "l' o agrabla". El tio ni ricevus la frazon "mi devis
oferi l' on agrablan pro l' o utila". Sed, samkiel "la" estas ia
speco de senfinaa, nemarkita, nedeklinaciebla adjektivo (oni ne
diras "mi vidas *lajn domojn"), povus ekzisti konciza
kvazasubstantiva ekvivalento sendeklinacia, nome "lo", kun jena
rezulto: "mi devis oferi lo agrablan pro lo utila". Nu, same "l'
o" kiel "lo" disfoje aperas en prozaj tekstoj de atoroj, kiuj
bezonas artikoli a esei en lingvao nuancoplena, tre preciza.
Aliflanke, foje oni uzas singularan substantivon (a, kiel diras
Bertilo Wennergren, ununombran o-vorton) kun "la" ne pri certa
konata individuo, sed pri unu imagata ekzemplero, kiu simbolas la
tuta specon, precipe en filozofieca stilo. Zamenhofa ekzemplo:
"kian profiton havas la homo de iuj siaj laboroj, kiujn li
laboras sub la suno?", kie "la homo" signifas a egalas al
"(iu) homo", "(iuj) homoj", "la homoj", "la homaro". Sed
fakte temas pri "la koncepto 'homo'", "la abstrakto 'homo'", "la
absoluto 'homo'". Alivorte: "l' o homo" a, koncize kaj sinteze,
"lo homo". Krom en filozofiaj tekstoj, tiu i nuanco tre malofte
estas bezonata, kvankam i povas montrii utila anka en
unu-du frazoj de longa alienra prozao.

[8]. Aludo al la robota policisto efrola en la filmo _Robokopo_
(_Robocop_, de Paul Verhoeven, 1987).

[9]. Plia kina aludo, i-foje al la filmo _urasa Parko_
(_Jurassic Park_, de Steven Spielberg, 1993; vd. en _Kontakto_,
n-ro 136 (1993:4), p. 14), temanta i.a. pri tiranosaroj [*].




Glosoj [*]


  sv  La apo de la sterko-vermo, [Jorge Camacho],
       eld. La KancerKliniko, 1995.

  ek   Ekstremoj, Miguel Fernndez, Jorge
       Camacho, Gonalo Neves, Liven Dek, eld.
       IEM, 1997.

  ess  El la sonoraj soloj, Miguel Fernndez,
       eld. IEM, 1996.

  lp   Letero el Palestino, [Jorge Camacho], eld. La
       KancerKliniko, 1990.

  mmi  La Majstro kaj Martinelli, [Jorge Camacho], eld.
       Iltis-Eldonejo, 1993.

  mp   (Deklingva) Manlibro pri Politiko, editoris
       Stefan Maul, eld. FEL, 1994.

  ng   Neologisma glosaro, Henri Vatr, eld.
       Artur E. Iltis, 1989.

  npv  Nepivaj vortoj, Andr Cherpillod, eld. la
       atoro, 1988.

  s    Suplemento de PIV, G. Waringhien k.a., eld. SAT,
       1987.

  tb   Tirano Banderas, Ramn M. del
       Valle-Incln, trad. Fernando de Diego,
       eld. HEF, 1993.

  vsp  En varma, somera postmido, rakonto de Aitor
       Arana, trad. Joxemari Sarasua, aperinta en La
       KancerKliniko, n-ro 84, okt./nov./dec. 1997.


burgero. kuirita peco da pistita viando kun formo de plata disko,
  kiun oni kutime metas manocele en tranitan panbulon kun
  fromao, cepringoj, spicao a saco ktp: burgerejo,
  fiburgero, fromaburgero, furaburgero (efemisme nomata
  'vegetara burgero'); en _[sv, ek]_ mi uzis la formon
  'hamburgao'.

esko. _[ek, mmi]_ vasko [el la eska].

fetvo. _[npv]_ muftia decido.

geto. _[lp, ng]_ getto, ghetto.

karismo. _[ng, s]_ aparta kapablo influi homojn, kiun grace
  ricevas profetoj, mistkuloj k.s.; atoritato bazita sur
  supernaturaj dotoj de individuo en la estrado de homgrupo;
  granda prestio de escepta persono.

kasedo. _[s]_ sonbendo: kasedilo, pokasedilo.

kidnapi. _[tb]_ (tr.) forkapti, forrabi personon por ricevi monon
  a alian kompenson kontra ties liberigo.

komikso. _[ek]_ plene ilustrita rakonto, felietona a libroforma,
  konsistanta el longa serio da bildoj.

lo. _[vsp]_ 'la -o', 'tio -a'; vd. noton 7.

mini-. _[npv]_ prefikso signifanta 'pli mallonga formo de io':
  minijupo.

perestrojko. _[mp, ek]_ reforma politiko aplikita de kamarado
  Miail Gorbaov en Sovet-Unio fine de la okdekaj jaroj
  konsistinta en trakonstruo de la tata strukturo.

politburoo. mallongigo de 'politika buroo' (de la komunista
  partio), efa tata gvid-organo en Sovet-Unio.

rok(muzik)o. _[[s]]_ vd. en _[s]_ sub 'rokenrolo', sed prefere
  aetu la lastan diskon de _Persone_.

teleo. _[vsp]_ televidilo [familiare].

tiranosaro. _[ng, npv]_ fosilia kretacea reptilio.

vanui. _[sv, ek, ess, lp, mmi, ng, tb]_ (ntr.) malaperi.




La atoro


Jorge CAMACHO (CORDN) [1 individua + 2 familiaj nomoj],
naskita en Zafra, Hispanujo, en 1966. Eklernis esperanton en
1980. Plurfoje premiita en la Belartaj Konkursoj de UEA. Membro
de la Akademio de Esperanto de 1992. Premio Grabowski en 1992.
Atoro de multaj artikoloj kaj recenzoj. De 1995 laboras en
Bruselo kiel konferenca interpretisto de Eropa Unio, el la
lingvoj angla kaj finna al la hispana. efaj verkoj: (traduke)
_Astura bukedo_, _Letero el Palestino_; (originale) _Sur la
linio_, _Ibere libere_ [**], _La Majstro kaj Martinelli_, _La
apo de la sterko-vermo_, _Ekstremoj_ [**]

[**] kunatore kun Liven Dek, Miguel Fernndez kaj
Gonalo Neves.




Bibliografio [kun pardonpeto al Andr Cherpillod
(CHERPILLOD, p. 24), kiu prave fajfas pri i tiaj
pedantaoj . . .]


ALS, Hctor, AULD, William, BERVELING, Gerrit
k.m.a.: _Nefermita letero al la gazetaro_. En: Esperanto 89.
1996: 1080, p. 74.

[CAMACHO, Jorge]: La Majstro kaj Martinelli. (Repr. de la eld.
Budapest 1993.) Saarbrcken: Iltis-Eldonejo 1993. 30 p.
(Iltis-Serioj. I. Beletro originala. 10).

[CAMACHO, Jorge]: _Silferologiaj studoj_. En: La Kancerkliniko
17. 1994: 71, p. 24-27.

CANETTI, Elias: Masa y poder [Amaso kaj potenco; originala
titolo: Masse und Macht]. Madrid: Alianza Editorial - Muchnik
Editores 1987. 496 p. (El libro de bolsillo. 931).

CASTILLA DEL PINO, Carlos: [artikolo okaze de la prezento de lia
ese-libro El delirio, un error necesario [Deliro - necesa
eraro]]. En: El Pas 1998: 7560 (1998.01.24), p. 31.

CHERPILLOD, Andr: La aglutinaj lingvoj kaj Esperanto.
Courgenard: eld. la atoro 1988, 24 p.

CONDE REY, Marie-France, FELSZEGHY Judit, MARTINELLI Perla:
_Kie(n) la softvaro?_ En: Literatura Foiro 27. 1996: 168, p.
221-222.

DAGUPTO, Probal: _Post la Arkadioj (Recenza eseo)_. En: Fonto
14. 1994: 163, p. 7-14.

DOBBELAERE, Karel: _Sectes et nouveaux mouvements religieux
[Sektoj kaj novaj religiaj movadoj]_. En: La Revue Nouvelle 1996:
11, p. 52-62.

FERNNDEZ, Miguel, [CAMACHO, Jorge] kaj VALN,
Antonio: _Langvoroj_. En: La Gazeto 8. 1993: 48, p. 24-25.

de' GIORGI, Aldo: _Reage al LG 60_. En: La Gazeto 12. 1997: 68,
p. 26.

GOLDHAGEN, Daniel Jonah: Hitler's willing executioners [Hitleraj
volontaj ekzekutistoj]. London: Little, Brown and Company 1996.
622 p.

GONAROV, Anatolo: _Esperanta nostalgio - uebla fenomeno_. En:
La Gazeto 12. 1997: 69, p. 6-7.

GUDSKOV, Nikolao: _Kio ni estas por la ekstera mondo?_ En: La
Gazeto 10. 1995: 59, p. 8-13.

HAUPENTHAL, Reinhard: Pensoj okaze de la cent-jara jubileo de
Esperanto. Saarbrcken: Artur E. Iltis 1987. 16 p. (Jubilea
Eldon-Serio. III. Esperantologio. 20).

JUARISTI, Jon: El bucle melanclico. Historias de
nacionalistas vascos [La melankolia buklo. Historioj de eskaj
naciistoj]. Madrid: Espasa Calpe 1997. 390 p.

LAGRANGE, Georges: _Demandoj, demandoj kaj respondoj_. En:
Literatura Foiro 27. 1997: 164, p. 315-324.

LEJZEROWICZ, Izrael: El la "Verda Biblio". Kaj Babiladoj kun
Horao Serer. Budapest: Literatura Mondo 1935. 104 p.

LEYK, Jerzy: _De geo- al heliocentra sistemo_. En: Pola
Esperantisto 1982: n-ro 3/4, p. 3-25.

LEYK, Jerzy: _Sociologia karakterizo de la esperanto-movado_. En:
Zamenhof. Movado. Doktrino. Ryszard Krako; Jerzy Leyk; Walter
Zelazny. Varsovio: Esplorkleriga Centro de Pola Esperanto-Asocio
1983. 124 p., p. 44-100.

LEYK, Jerzy: _Estimata Leganto_. En: Strategiaj demandoj de la
esperanto-komunumo. Red. Czeslaw Biedulski. Varsovio: Pola
Esperanto-Asocio 1985. 146 p., p. 5-19.

LEYK, Jerzy: _Esperanto-komunumo: kromrezulto, instrumento, u
subjekto?_ En: Strategiaj demandoj de la esperanto-komunumo. Red.
Czeslaw Biedulski. Varsovio: Pola Esperanto-Asocio 1985. 146 p.,
p. 47-66.

LEYK, Jerzy: _La esperanta socio fronte al la ekstera medio_. En:
Studoj pri la internacia lingvo. Red. Michel Duc Goninaz. Gent:
AIMAV 1987. 156 p., p. 9-25.

LINDSTEDT, Jouko: _Lingvon familian, heredan . . ._ En:
Literatura Foiro 27. 1996: 162, p. 178-180.

LINDSTEDT, Jouko: _La rajto rekomenci_. En: Literatura Foiro 27.
1996: 164, p. 327-329.

LINDSTEDT, Jouko: [Letero al Ljubomir Trifonovski,
efredaktoro de LF]. En: Literatura Foiro 27. 1997: 164, p.
330-331.

MELNIKOV, Aleksandr: _Specifeco de fonaj scioj de la personoj
uzantaj Esperanton_. En: Acta Interlinguistica. Red. Ryszard
Rokicki. Varsovio: Akademickie Centrum Interlingwistyczne 1985.
188 p., p. 97-160.

PIRON, Claude: La bona lingvo. Vieno - Budapest: Pro Esperanto -
Hungara Esperanto-Asocio 1989, 112 p.

PIRON, Claude: Kien esperanto? Nepublikigita teksto de prelego
kasede [*] sendita de la atoro al renkontio pri ramismo
okazinta en Svisujo komence de septembro, 1994 (la informo de
la atoro en letero). TTT-versio de la teksto legeblas e la
sekva ret-adreso:
_<http://www.helsinki.fi/~jslindst/piron_raumo.html>_.

RAMONET, Ignacio: _Pensamiento nico y nuevos amos del
mundo [La ununura pensado kaj la novaj mondomastroj]_. En:
Cmo nos venden la moto [Kiel ili nin cerbotopas].
Madrid: Icaria - Ms Madera 1996. 104 p., p. 55-98.

RAI, Nikola: La rondo familia: Sociologiaj esploroj en
Esperantio. Pisa: Edistudio 1994. 192 p.

[REDAKCIO de Heroldo de Esperanto: Perla Martinelli, Giorgio
Silfer, Marco Picasso]: _KCE gastigos la Forumon por la
Esperanto-Civito_. En: Heroldo de esperanto 73. 1997: 13 (1944),
p. 1.

RVSZ, Sndor: _Esperantio_. En: Strategiaj
demandoj de la esperanto-komunumo. Red. Czeslaw Biedulski.
Varsovio: Pola Esperanto-Asocio 1985. 146 p., p. 93-110.

SNCHEZ FERLOSIO, Rafael: _O Religin o Historia
[A Religio a Historio]_. En: Ensayos y artculos.
Volumen II [Eseoj kaj artikoloj. Volumo 2]. Barcelona: Ediciones
Destino 1992. 803 p., p. 311-351.

SNCHEZ FERLOSIO, Rafael: Vendrn ms
aos malos y nos harn ms ciegos [Plu venos
mavaj jaroj kaj faros nin pli blindaj]. Barcelona: Ediciones
Destino 1993. 200 p.

de SEABRA, Manuel: _Esperanto: nun kaj estonte_. En: La
Kancerkliniko 20. 1997: 81, p. 27-28.

SILBER, Laura, kaj LITTLE, Allan: The death of Yugoslavia [La
morto de Jugoslavujo]. London: Penguin Group and BBC Worldwide
Ltd 1995. 400 p.

SILFER, Giorgio: _Kia socia rolo por la esperantlingva
intelektulo?_. En: Strategiaj demandoj de la esperanto-komunumo.
Red. Czeslaw Biedulski. Varsovio: Pola Esperanto-Asocio 1985. 146
p., p. 111-118.

SILFER, Giorgio: _Pli ol esperantista periodao_. En: Esperanto
87. 1994: 1065, p. 212.

SILFER, Giorgio: _Piramidismo kaj ramismo_. En: La Gazeto 10.
1995: 60, p. 23-24.

SILFER, Giorgio: _Novjara salutmesao (de baldaa prezidinto)_.
En: Literatura Foiro 27. 1997: 164, p. 334.

SILFER, Giorgio: _Esperanto: amasprodukto, kiu elitigas sian
publikon_. En: La ondo de Esperanto 1997: 6 (37), p. 3.

TILJAR, Zlatko: _La rolo de la Esperanto-komunumo en la homara
progreso_. En: Strategiaj demandoj de la esperanto-komunumo. Red.
Czeslaw Biedulski. Varsovio: Pola Esperanto-Asocio 1985. 146 p.,
p. 130-137.

TILJAR, Zlatko: _u ni konstruos novan tupon?_ En: Esperanto
90. 1997: 1091, p. 69.

TORRAS I TUTUSAUS, Arnau: Pli ol homo, esperantisto! Zagreb: SEK
(Studenta Esperanto-Klubo) 1996. 48 p.

TRIFONOVSKI, Ljubomir: [sentitola redakcia noto]. En:
Literatura Foiro 27. 1997: 169, p. 266.

VAHA, Blazio: _Defende ramismon_. En: La Gazeto 12. 1997: 68,
p. 27.

VATR, Henri: _Antaparolo_. En: Humoroj [de AULD,
William]. La Laguna: J. Rgulo 1969, 116 p. (Beletraj
Kajeroj. Stafeto. 68).

de ZILAH, Eugne: _Diasporo a fraternitato_? En: La
Gazeto 10. 1995: 59, p. 3-5.

de ZILAH, Eugne: _La fontolingvo-teorio_. En: La Gazeto
12. 1997: 69, p. 3-4.




Falsaj nomoj -- kiaj homoj?


  Nur dek kvar versoj licus por vero de rankoro.
  (Timothy Brian Carr)


Legontojn kaj leguntojn mi avertas, ke i-artikole mi traktos
plurajn temojn en mia kutima skandalema stilo. Se vi havas ion
alian por fari, prefere turnu la paojn kaj in ne legu.

Mi komencos parolante pri psedonomoj. En _Literatura Foiro_
(n-ro 171, feb. 1998) legeblas "atentigo" subskribita de Perla
Ari Martinelli: "Siatempe en _La Gazeto_ [Jorge Camacho] false
atribuis al mi la psedonimon Henriette Beaupaul".

Kion do mi skribis? En LG (n-ro 53, jun. 1994) aperis mia
sespaa recenzo (pri kiu mi tre kontentas) _Poetino anime
sennacia_, pri la poemaro _Meznokto metropola_ de Krys Ungar (nun
Krys Bottrill). Tie mi mencias aliajn pli fruajn recenzojn, inter
ili tiun publikigitan en LF (n-ro 142, apr. 1993), pri kiu mi
diras, ke in verkis "Henriette Beaupaul, psedonomo de Perla
Ari Martinelli", kaj ke ia titolo "_Meznokto ne-tro-pola_ estas
same absurda kaj vitriola kiel la enhavo de la recenzo mem".
Temis pri mia propra konkludo surbaze de la stilo de l' recenzo,
de la tiama LF-efredakta rolo de Perla, kaj de interano de
opinioj pri la temo kun Ungar. Mi sincere pensis kaj plu pensas,
ke nur Martinelli povis dishaki ian poemlibron kun tiom da galo
kaj demagogio. Sed eblas, ke mi eraris. Jen la problemo de
psedonomoj, la iama risko: ke oni prenu vin por iu alia.
iel ajn Martinelli ne rajtas plendi nun, kvar jarojn poste, des
pli ke, estiel efredaktanto, i mem decidis pri aperigo de la
recenzo kun psedonoma ator-indiko. Tiel longe, ke i tenas
sekreta la nomon de la pretendate vera ator(in)o, mi ne havas
motivojn por eksupozi, ke temus pri iu alia ol i. Parenteze,
la la PIVa difino de la vorto "kalumnio", mi trovas ian
recenzon eminente kalumnia, kion cetere konfirmas la soneto "Al
recenzintino", de Timothy Brian Carr, aperanta en lia us
eldonita poemaro (grandparte soneta) "Sur Parnaso".

La atentigo pluas kaj finias jene: "Lastatempe Reinhard
Haupenthal same false atribuas al mi la psedonimon Paula
Mhrti. Kaj Haupenthalo kaj haupenthalidoj (anka
Gonalo Neves, ekzemple) kalumnie mensogas." Nu, tute alia
staras a statas la afero pri _La manto_. Probal Dagupto nomas
in losilromano (legu lian leteron fine de i artikolo). Kiam
aperis en _Monato_ (dec. 1997) la recenzo fare de Gonalo
Neves mi miris: "estas klare, u ne?, ke la libron verkis ne
Martinelli, sed Aldo de' Giorgi!", mi pensis tiam. Kaj mi emis
konsenti kun la frazo de William Auld en letero al _Monato_ (feb.
1998), ke Neves "eluzis tiom da lerto por pruvi malveron".
Intertempe la mantalo (kiel dirus Karolo Pi) iis nia propra
Clinton-Lewinsky-skandalo. Publikiis letero de Leen Deij, plia
de Auld (kiu parolas pri "komploto" kontra Martinelli kaj kiu
poste demisiis je rubrikredakta posteno en _Monato_) kaj e unu
de De' Giorgi, kie li neas, ke Martinelli a li verkintus la
libron. Tion ripetas la eldoninto, Gersi Alfredo Bays, en _Fonto_
(n-ro 210, jun. 1998), aldonante la superfluan informon, ke
anka mi ne verkis in (superflua, ar sufias kompari ajnan
alineon el _La manto_ kun specimeno el miaj rakontoj por
konstati, ke mi ne kulpus libron en tia "stilo"). ajnas al mi,
ke nek Bays nek la redaktejo de _Monato_ pekis aktive a pasive:
tiel longe, ke la atoro ne volas konigi sian nomon, ili mem ne
havas devon fari ion tiurilate. Mi longe suspektis, malgra liaj
dementoj, ke temas pri De' Giorgi, kaj verdire estus pli bone, se
la atoro ajn de tiu neglektinda romano kuraus eldiri late
sian nomon. Mi tamen ripetu, ke nek _Monato_ nek _Fonto_ meritas
punon en formo de malabono, sed male: revuojn, kiuj aperigas
ies kaj iajn kontribuojn sencenzure (ene de certaj limoj,
koncerne ekzemple homajn rajtojn) oni devas dare subteni.

Parenteze, rilate la enhavon de _La manto_ kaj la konformecon de
ia intrigo al realaj okazintaoj, certe Martinelli, Silfer
(kaj De' Giorgi?) rajtas plendi pro la doloro a malhonorigo
kazitaj a kazutaj. Aliflanke tia plendo mem halas i
vulgaran kaj misgustan romanon el la regno de fikcio en la
marojn kaj flusablojn de replikoj kaj rebatoj, reciprokaj
akuzoj, rezolucioj kaj kooperativa loistiko.

Plu al la temo. Ke, en n-ro 207, _Fonto_ decidis represi la tutan
recenzon de Neves, kredeble reklamcele, nu, tion oni povas
kompreni. Mi tamen opinias stultao la publikigon de _Letero de
Dieter Wiesemann_ en n-ro 208, des pli ke tiun Wiesemann
(subskribinton de la antaparolo al la libro) konas neniu, kaj
ke plej probable i estas ekskluziva a kundividata psedonomo
de Haupenthal (samkiel Artur E. Iltis kaj, mi hipotezas, Annakris
Szimkat).

Sed koncerne la faman recenzon, oni forgesas evidentajn faktojn.
Nome, Neves perfekte sciis, ke Martinelli ne verkis la romanon.
Li sciis anka, ke enerale oni scias tion, kaj ke multaj
suspektas pri De' Giorgi. E pli: Neves sciis, ke oni scias, ke
li scias ion i. Fakte li ne nur sciis, li antavidis a
atendis, ke la publikigon de la recenzo sekvos lavango da leteroj
kontra i. Jen kial nun mi trovas erara la aserton de Auld,
ar Neves "eluzis tiom da lerto" tute ne por "pruvi" malveron
nek por "pruvi" ion ajn, sed por eksciti, stimuli a simple
distri literaturemulojn, lerte spegulante en la recenzo la
mallertajn trukojn de la romano. Efektive, se _La manto_ estas
fua losilromano, la teksto de Neves pri i klaseblas kiel
losilrecenzo plej eminenta.

Se darigi pri psedonomoj, en la montpeliera UK konfirmiis
al mi (sed u necesis?) la identeco de Meva Maron, kaj Miguel
Gutirrez Adriz aperte prezentis sin jen
propranome, jen kiel Liven Dek. Ladire Giorgio Silfer,
psedonomo de Valerio Ari, bazias sur Fersil, tiu de Ferenc
Szilgyi, kaj Lazaro Zamenhof mem plurfoje subskribis
kripte kaj anagrame: Gamzefon, Hemza, Gofzamen, D-ro Esperanto,
N.N., Amiko, Anna R., Unuel, Homo Sum, Homarano, Aleksandro
Naumann kaj Dr X (mi citas la _L. L. Zamenhof_: _datoj_,
_faktoj_, _lokoj_, de Andr Cherpillod)! Sed, is oni
pruvos la identecon de, ekzemple, Waringhien kaj Varankin, mi
hezitus nomi tian kutimon "komuna moro" de esperantistoj. Prefere
oni faru, kiel Eli Urbanov kaj Eugne de Zilah:
subskribi propranome, por ke ne estiu duboj.

Kio venigas nin al plia falsa nomo: Nicolas Vanof. De kiam
_Kooperativo de Literatura Foiro_ (LF-koop) alemiis la
sendependan gazeton _Heroldo de Esperanto_ en pamfleton propran
aperis pluraj novaj rubrikoj, inter ili _La lorno de Nicolas
Vanof_. ar, la mia scio, sinjoron kun tiu nomo neniu konas,
mi rajtas supozi, ke temas pri la redaktantino Martinelli, sola
a en akompano de Silfer. En nelonga kariero Vanof jam sukcesis
publike insulti la filinon de Blazio Vaha, kaj en n-ro 1955 (jul.
1998), sub la titolo _Nomo egala, sed esenco mala_, li skribas
jene: "Ekzistas personoj, kiel Jorge Camacho, kiuj opinias ke, se
iu lanas akuzon ne donante pruvojn, la simpla manko de reago
fare de la akuzito pruvas la akuzon mem. _Li ne sin defendas, do
li kulpas!_ Tiu i sinteno estas kontralea." Mirigas min la
senhonteco de tiuj linioj! A la samnumera aserto de la
redaktantoj, ke "Kiuj helpas nian laboron, tiuj helpas briligi la
memoron pri Teo [Jung] kaj Ada [Fighiera Sikorska]. Dankon al
ili, la veraj geamikoj de niaj du gemajstroj." Ne kaj milfoje ne,
sinjorino Martinelli! Kiurajte i neas al mi, kaj e al Gian
Carlo Fighiera, hororita de la metamorfozoj suferitaj de
_Heroldo_, la epiteton "veraj geamikoj" de Ada? Tia frazo estas
insulto al la nomo, la memoro, la honoro kaj la inteligento de
Ada kaj Gian Carlo, kaj se Martinelli kaj Silfer estus precizaj
kaj honestaj, ili devus rebapti la foraetitan gazeton _Hirudo
de Esperanto_.

Vanof petas pruvojn. u ajnajn pruvojn prezentis LF en siaj
atakoj kontra i.a. Fighiera, Jouko Lindstedt, Georges Lagrange
a mi mem? Neniajn. Sed pruvkolektistoj trovos abundon da ili en
_La liturgio de l' foiro_. Tie mi asertas kaj dokumentas i.a., ke
foirismo grade alprenas retorikon surprize similan al tiu de
naciismo, de gentismo kaj e de faismo. Al frazoj kiel "La
esperanto-komunumo estas diaspora lingva minoritato" a "Civito
ne estas nur lingvanaro dotita je individuaj rajtoj: i estas
anka realao kun komuna destino", erpitaj el la "kvintezo",
ilia plej frea manifesto (_Heroldo_, n-ro 1944, nov. 1997),
foiristoj dare aldonas samcelajn kaj samfelajn precizigojn (LF,
n-ro 173, jun. 1988): "Necesas iu interna ideo, kiu ne nepre
estas religio, ne nepre estas ideologio, ne nepre estas hierarkia
strukturo sed -- certe estas komunaj moroj. Kaj la moroj
implicas komunan kondutkodon (moralon, fakte). Tio mankas al la
nuna esperantistaro por transiri de heterogena movadaro al
koherema civito." Nu, mi absolute ne bedaras la mankon de
komunaj moralo a moroj; felie, ke ni vivas sen ili! Kaj kiu
fakte bezonas "internan ideon" (sen-artikole) a tian
"transiron"? Kiu deziras kaj volas koheri? Certe ne mi, kaj certe
ne anka multaj aliaj, ar enerale oni sae fajfas pri
tiuspecaj galimatioj.

Mi konfesu, ke ojigis min legi en _Esperanto_ (n-ro 1105, jul.
1998) tekstojn de du kolegoj akordajn kun miaj tezoj en _La
liturgio de l' foiro_. Unue, Mark Fettes, kiam li eldiras, ke
"Finfine ni ne bezonas Uneskon por konstati ke Esperanto
funkcias, a PEN por konscii pri ia atentinda literaturo!";
poste Lindstedt, en recenzo pri _Aminda_ ("Bedarinde el tiu i
libro, certe bonintenca, vi lernas nenion pri veraj denaskuloj
a iliaj gepatroj"), de Leendert C. Deij: "Min persone iom
forpuis anka la provo doni en la enkonduko kvaza ian
ideologian enhavon al denaskismo, kiu ja ne estas idea ismo, sed
nur socia fenomeno." Lante, sed konstante, senvualias la farso.

Krome LF-koop'on karakterizas anka aliaj faismaj moroj kaj
manieroj: absoluta malrespekto al urnalisma etiko, maskitaj
atodafeoj, cenzurado kaj cenzuremo . . . Tial, kiam Bruno
Masala, Carlo Minnaja, Arnau Torras a Daniele Vitali min
demandas, kial mi dedias tiom da vortoj, tiom da tempo al la
agoj kaj diroj de LF-koop, mi respondas: ar mi kontraas ian
manifestion de faismo. Se mi italus, mi oponus la agojn kaj
dirojn de Bossi kaj Berlusconi; se mi francus, tiujn de Chirac
kaj Le Pen; kiel hispano, tiujn de, ekzemple, Francisco
lvarez Cascos (nelge demisiigita vicprezidanto de la
PP-registaro) kaj Xabier Arzalluz (prezidanto de PNV-EAJ [la la
hispana, Eska Naciisma Partio; la la eska mem, io simila al
Eska Partio Sekvanta la ielestron kaj la Malnovan Leon]),
i lasta -- nesuperebla reo de ambicio kaj ambiguo.
Anka en Esperantujo agas homoj nefidindaj; u oni restu pasiva
e iliaj fifaroj? Kiam, siavice, mi demandis de Minnaja, kial li
insiste kaj malobjektive defendadas sinjorinon Martinelli (u
i kaj Silfer ne scias defendi sin mem?), li respondis: "Mi
defendas miajn amikojn". Nu, restu klara, ke mi faras same.

Parenteze, kaj interkonsente kun Gonalo Neves, mi
malkaos nun la historion de alia (psedo)psedonomo. En julio
de 1993, anta la Universala Kongreso en Valencio, Kataluna
E-Asocio decidis okazigi kulturan renkontion en Barcelono.
Elektinte kiel kunorganizanton LF-koop'on, i vidis iom post iom
kiel la originala plano transformiis (pro desupraj instrukcioj)
al foireca Internacia Literatura Forumo. Ekzemple, el la listo de
iberaj verkistoj jam invititaj fare de KEA, Perla Martinelli
trudis forigon de mia nomo. Nu, dum vizito mia al Lisbono
semajnojn a monatojn pli frue, Gonalo Neves, tiam
ankora en kunlaboraj rilatoj kun la kiasaj gepapoj, solidare
kaj malavare proponis, ke mi verku la tekston de la prelego, kiun
li prezentos sianome en Barcelono. Dirite, farite. Ne devas
mirigi iun ajn, ke, en forumo kun la ridinde pretenda titolo _La
literatura kritiko en esperanto: inter estetika universalo kaj
poetika relativo_, "nia" prelego konforme titoliis _Literatoroj
kaj publiko en Esperantujo: u konkube a divorce?_. De sur la
podio Gonalo prezentis mian prelegon en formo leere
modifita (por ne veki tro facilajn suspektojn) al publiko, kie
sidis, krom Giorgio Silfer kaj mi, anka sufie multaj
beletremuloj ricevintaj de mi, postkulise, kontrabande, la unuajn
privat-eldonajn ekzemplerojn de _La Majstro kaj Martinelli_,
ankora odorajn je frea inko. Ne pro nenio la 5a, 6a kaj 7a
apitroj de i lasta libreto nomias respektive _Estetika
universalo, Enkonduko al literatura kritiko kaj Poetika relativo_
(u iam antae nia beletro montriis same, e anticipe,
aktuala?), kaj samkiale sur p. 15/19 de mia satiro Emric
Orszg kaj Georg Silber trovas en mia komputilo la sekvan
pornan tekston: _Lit-erotiko kaj pub-leko en Esperantujo: u
midze a franze?_. La ses jaroj pasintaj intertempe sukcesis
erozii nek la memoron pri la tiama kunamuzio, _ibere libere_
tra la LF-karnavalo, nek la sinceran amikecon, kiu min ligas al
Gonalo.

Sed evidente anka mi kulpas pri fojfoja troa subjektiveco. Kaj
eble tioma okupio pri manipulistoj kaj demagogoj parte anka
min kontais. Ekzemple, en 1994, en la artikolo _Silferologiaj
studoj_ (_La KancerKliniko_, n-ro 71), mi skribis la vortojn "la
elpensinto de la neniam reale ekzistinta rondo _La Patrolo_". En
letero de 30.09.94 Minnaja responde rakontis al mi la historion
kaj konsiston de tiu beletra grupo kaj de iaj rilatoj kun
LF-koop. Minnaja pravas, kaj mi pardonpetas. En mia emo troigi mi
eraris. Mi fakte celis diri ion similan al "neniam reale
ekzistinta tia, kia LF in prezentas", ar, la mia kompreno,
LF-koop fagocitis la nomon _La Patrolo_ jam tre frue, kaj nun
uzas in kiel legitimilon, kiel atoritatan markon, kiel
epoleton (ekzemple sur la kolofono de la revuo), samkiel i
faris siatempe pri _Norda Prismo_. Ke LF-koop heredis la markon
_La Patrolo_ la decido de la dissolva kunsido de la samnoma
grupo ne malpravigas la metaforon "fagociti". Simile, ke i
aetis de Fighiera _Heroldo_'n neniel dementas la fakton, ke i
transformis i lastan en deliran pamfleton. Alivorte, mi
preferas la riskon iom tro subjektivi, ol resti mankatenita en la
sterila kao de formalismo. Mia verklingvo estas ja esperanto,
ne ia kreuta _Idiot Neutral_.

ar mi ne volas restigi dubajn punktojn sur la vojo, oni permesu
al mi parentezan precizigon pri la kovrilo de l' satira novelo
_La Majstro kaj Martinelli_: ornamas in al-tema, temotrafa
("pertinenta") karikaturo de Giancarlo Mangini, aperinta sen ajna
indiko pri kopi-rajto sur broureto de Kataluna Esperanto-Asocio
pri la foirumitaj (en la ekzekuta senco de _um_) Internaciaj
Floraj Ludoj, kaj de tie eltondita por la unua privata eldoneto,
kiun siavice reproduktis _Iltis_ fine de la sama jaro 1993. Se
tiel li lezis kopi-rajton, Haupenthal devintus informii pli
bone anta ol simple represi.

Pasintjare mi legis en la reto, ke Haupenthal akuzis e
tribunalo Germanan E-Asocion pro malrespekto de kopi-rajto. Mi
forgesis la detalojn de alia kazo, sed en 1993 a 1994 li same
akuzis la paderborne ulcisman revuon _Speciala Cirkulero_ pro
nerajtigita represo en la n-ro 62 de recenzo mia (_Pacienco
necesas, tamen ne indas_), jam publikigita pli frue en la n-ro
1992/3 de _Iltis-Forumo_. Li petis de mi leteron konfirmantan, ke
la recenzon mi verkis por _Iltis-Forumo_, kaj ke _Speciala
Cirkulero_ reproduktis in sen mia permeso. Mi sciis, ke li uzos
i leteron por postuli monkompenson. Sed, aliflanke, li petis de
mi nur "diri la veron". Nu, mi ne sciis diri "ne". Kiel mi
povintus nei ion tiel simplan al "mia eldonisto"? Nura neo
estigus tujan konflikton. Mi do komplezis lin per la petita
letero, ne imagante, ke la konflikto inter ni neeviteble okazos
iam poste.

Eble tial, ke ne iam mi protestis pri io protestinda a
protestenda, mi anka neniam kapis la (cetere idiotan) "ideon"
postuli de Auld, Fernndez a Minnaja, ke ili esigu
sian kunlaboron kun LF, a de Neves, ke li same faru rilate al
la eldonejo _Iltis_, des pli ke, dum ne estiis persona
konflikto, oni povas senrimorse plu agi, kiel se nenio okazintus.
Nu, kiam en 1985 Haupenthal publikigis recenzon de Fernando de
Diego kontra _Montara vilao_ (traduko de anglalingva romano
de Chun Chan Yeh) sub la titolo _La degenero de William Auld_, mi
trafiis de miro, honto kaj indigno -- kaj silentis.
Katenis min du amikecoj: al Auld, la poetofrato kiun mi dufoje
vizitis en Dolaro kaj kun kiu mi delonge tenas korespondan
rilaton, kaj al De Diego, modelo lingva kaj stila, senlaca
stimulanto de mia beletra kariero. Anta ne longe mi legis la
tiaman recenzon kaj ian darigon de 1987, sed tial, ke mi nek
legis la romanon nek komparis kun la angla originalo nek sentas
e plej etan emon tion fari, kaj ar mi dare trovas min
ligita je amba amikecoj, mi malpovas diri opinion pri la
recenzo mem. Evidente Auld kaj aliaj anglalingvaj esperantistoj
havis plenan rajton kontesti la asertojn de De Diego, samkiel i
tiu siavice rajtis, ne malpli evidente, kritiki la tradukon de
Auld, des pli se konsideri ke lian hispanigon de la sama romano
publikigis la eldonejo Caralt en 1963. is tiu punkto temintus
pri diskuto inter fakuloj. Sed Haupenthal, elektinte insultan,
ofendan titolon por la recenzo sen antae informi i ties
atoron ("Efektive, la titolon tiel formulis la eldonisto Artur
E. Iltis", konfesas noto al ia dua parto), degradis in al
neleginda pamfleto. La sekvon iu konas: leteroj,
kontraleteroj, reagoj kaj antireagoj, vortico de akuzoj kaj
anatemoj kontra unu kaj la alia flankoj, en tono ascende
malharmonia, iom simile al la nuna tempesto pri _La manto_.

Dirante ion i mi riskas senii je la amikeco de Auld, de De
Diego a e de amba. Sed mi devas kvitii almena kun mi
mem.

Kelkaj personoj jam sufie kompromitis sian sendependecon per
tro rigora "netralismo". Ekzemplo estas Istvn Nemere,
prezidanto (se mi ne mismemoras) de _Esperanta PEN-Centro_, kaj
kiu, en la fino de unu el siaj du prelegoj (cetere stuporige
sen-ordaj, konfuzaj kaj tedaj) dum la Internacia Junulara
Kongreso en Rijeko, responde al mia inkognita demando el la
publiko pri la atakoj kontra niaj verkistoj, diris simple, ke
li "sentas nenian solidarecon" al i tiuj, kaj ke li opinias i
aferojn "tempesto en akvoglaso, ne inda je plenkreskuloj". Jen
kion oni povas atendi de la esperanta PEN, finfine nur unu plia
tentaklo (kiel la bastarda _Heroldo_) de la LF-polpo, kaj kiu,
malgra siaj nomo kaj statuto, neniel reprezentas la verkistojn
en la lingvo esperanto (kurioze, ke pro similaj kialoj Manuel de
Seabra decidis eksii el la kataluna PEN). Bele, se tian rolon
plenumos iam glate _Esperantlingva Verkista Asocio_, kiu almena
laboras, kvankam modeste, ja demokrate!

Hodia mi decidis paroli klare kaj rekte, sen efemismoj. Venas
nun la vico al Haupenthal. Mi ripetu plian fojon, ke mian lastan
leteron al li mi sendis en la fino de 1994 a komence de 1995.
De kiam ni ekkonfliktis, mi ne plu respondas al liaj sendaoj.
Ni jam vidis, kiel maldigne li kondutis rilate al Auld, kaj
anta ne longe Gerrit Berveling, en _Reustigo pri nekredebla
insulto_ (_Fonto_, n-ro 209, maj. 1998), prave deklaris
neakceptebla lian rabian atakon kontra gejoj en recenzo pri _La
aoj kaj la sezonoj_, de Ulrich Becker. Kiel siatempe pri la
du-parta recenzo pri _Montara vilao_, anka nun UEA decidis,
ke ia libroservo ne disvendu la 16-paan paskvilon de
Haupenthal _La debuto de Paula Mrthi_, ar, kiel sufloris
al mi en Montpeliero grava postenulo de la asocio, i estas
iurilate neakceptinde "subnivela". Mi ne konsentas kun la
surogata proceduro, per kiu Martinelli sukcesis elizii lin el la
Akademio, sed samtempe mi ojas, ke tie li ne plu enas. Mi ne
neas, ke, kiel Silfer kaj Martinelli, anka Haupenthal havas
meritojn: se escepti kelkajn piismojn k.s., mi admiras la
prozon de liaj elgermanigoj. Estus ekstreme facile karikaturi lin
per fizika komparo kun tiu a alia besto, sed mi detenos mian
plumon de liaj rudimentaj insultoj kaj vitriolaj vortludoj, kiujn
li sendube taksas spritaj. Sed, ar vizao ofte spegulas la
animon (se en kor' io sidas, la vizao perfidas), mi menciu, ke,
post persona renkontio kun li en 1988 a 1989, mi ne povas
forgesi la similecon kun la vinagraj, nefidindaj, friponaj
ridetoj de Boris Jelcin a la ksenofobo Le Pen: okuloj
kunpremitaj al mallaraj sulkoj, muskoloj en afektostreo,
tremeto e la lipoj. Kun Silfer li kundividas la admiron kaj
adoron al sia personeco. Ne surprize do, ke anta la festlibroj
por Andr Albault kaj De Diego planataj de _Iltis_ jam
aperis tiu por la 50a jario de li mem: _Menade bal pki
bal_, kies plej adekvata titolo estus ja _Menade bal Haupen tal_.

En Esperantujo, kiel en la "normala" a "ekstera" mondo (diable,
kiaj metaforoj!), oni renkontas iajn homtipojn, anka la
ekstremojn de la gamo. Jen ni trovas homojn plenkorajn kaj
bonkorajn, kiel Ada kaj Gian Carlo Fighiera a William Auld, jen
gesinjorojn senkorajn kaj rankorajn (kun pardonpeto al ranoj!),
kies nomojn mi nun ne ripetos. Al i lastaj, prevente
ponard-atakon, ne plu mi prezentas la dorson. Unu vorto ilin
senmanke difinas: nefidindaj. Elmontrado de iliaj fifaroj estas
nepra kondio por limigi kaj izoli la infekton.

Mi deziras fini citante la plenan tekston de letero de 31.07.98,
kiun Probal Dagupto sendis al Martinelli kun kopio al mi kaj
kun eksplicita permeso igi in publika (la menciatan
dokumentaron mi nek vidis nek ricevis), kaj kiu modele traktas
plurajn el la antaaj temoj:


  "Estimata kolegino,

  "Tre koran dankon pro via zorge kunmetita dokumentaro
  pri la losilromano. Mi hazarde in nek legis nek
  disponas. Sed vi siatempe -- en la rolo de
  redaktoro de LF -- faris al mi plurajn
  komplezojn. Mi do sentas devon ne simple enarkivigi
  vian zorge kunmetitan sendaon.

  "Mi estas konvinkita, ke inter la 'partioj' en tiu
  i konflikto trovas sin pluraj, kiuj age kaj neage
  kreis profilon kompromitan por la nuna uzantaro de
  nia komuna lingvo. Inter la agoj mi kalkulas la
  troreagadon al veraj a imagataj stimuloj; sed mi
  komprenas, ke tiun mian opinion aliaj kiuj pensas pri
  la problemo povas ne dividi. Pri la kreo de profilo
  kompromita eble ekzistas pli da unuanimeco. Tamen, mi
  ne apartenas al tiu nivelo de parolantoj/verkantoj,
  kiu povas okazigi repacigojn, armisticojn, kaj
  similajn 'finojn'. Mi do min limigas al tio, ke mi
  raportas tiun mian konvinkion al vi kaj al kolego
  Camacho (al kiu do iras kopio de i tiu letero). Mi
  volonte kunleterus al amaso da aliaj, sed la rimedoj
  ne permesas tion. Mi povus reti, sed tio levus la
  temperaturon de la diskuto. Se unu el vi sentos
  bezonon dividi miajn opiniojn kun aliaj legantoj,
  bonvolu, sed mi ne volas per tiuj vortoj instigi
  -- mi simple notas mian anticipan neproteston
  pri tia decido fare de unu el vi. Se mi mem
  'cirkulerus', tio estus _iniciato_, kaj mi opinias ke
  ni bezonas pli da silentoj kaj da sindetenoj por ke
  ni atingu ion pozitivan, ne pli da iniciatoj.

  "Sinjorino, via tuta dokumentaro kaj komentario kreas
  la impreson, ke vi kun malfacilo vin detenas de la
  uzo de la rimedoj, kiujn disponigas la naciaj juraj
  sistemoj. Interalie vi aludas al la kialoj pro kiuj
  oni (se mi bone komprenas) ne aperigas nacilingvan
  version de _Hetajro dancas_, kaj vi ajnas bedari
  la nesufian komprenon, fare de esperantistaj
  individuoj kaj instancoj, pri la jura atakeblo de
  olsilromanoj.

  "La nacia juro de Irano, ligita tiunacie al la islama
  religia tradicio, trovas akceptebla la decidon de
  imamo provi dedistance mortpuni Salman Rushdie pro
  verko fikcia. Se mi bone interpretas viajn dirojn kaj
  nedirojn, vi ne volus defendi tiel ekstreman akcepton
  de la tuta gamo da naciaj juraj sistemoj kaj iliaj
  teoremoj. Vi volas, ke ni okupu nin pri la pli
  'universale' akcepteblaj juroj, kun provizoraj,
  kontesteblaj decidoj pri kriterioj por tia
  universaleco. Mi povas kompreni, ke en viaj suferoj
  (kies realecon kaj kunsentindecon certe neniu neos)
  vi povas ne prioritatigi la tro teorian laboron
  specifi tiajn kriteriojn. Mi nur atentigas vin pri
  distingoj, kiujn vi eble agnoskas, kaj kiuj eble ne
  aspektos ekstertemaj. Vi konsentos, ke ekzistas do
  juroj kaj juroj.

  "La naciaj jursistemoj heredas tradiciojn de
  cenzurado, kiuj flaris ie ion suspektindan, kaj
  donis grandan potencon al la punantaroj (kaj pere de
  ili al la pun-invitaj procesontaroj). Provoj
  literaturi internacie ne sane kreskas en medio, kiu
  tro peze heredas tiujn sistemojn. Oni volas konstrui
  al si novajn liberojn. En tiu konstruado povas okazi
  ekscesoj. Pro tiaj kunpuioj eble evoluos malpeza
  kodo kiu estos pli efike-universala, ol estus
  nacisistemara kungregigo.

  "Mi ne tedos vin per (por mi persone gravegaj)
  rakontoj pri bengalaj losilromanoj.

  "Altestime, Probal Dagupto".


Kaj per tio mi finas. ar, kiel admonas min Trevor Steele en
letero, tro pensi pri i temoj "malutilas al [mia] verkista
evoluo". Sanon kaj poezion!

Bruselo, 20-21.08.1998 (reviziita je 22-23.02.1999)




Al la buo de oni neniu povas ordoni

  Balda aperos nova kontrasilfera filibro de
  Camacho.
  (Aleksander Korenkov?)


Pli ol unu jaro jam pasis post la "unua eldono" de _La liturgio
de l' foiro_. Siatempe mi sendis la tekston al du
gazet-eldonistoj, _La KancerKliniko_, kiu _ne povis_ enovi in
en sian eldonprogramon, kaj _La Gazeto_, kiu unue pretis kuiri el
i specialan numeron de la revuo, sed kiu poste _malvolis_ tion
fari, probable pro timo al reprezalioj (juraj a vipuraj) a
pro miskomprenitaj netralismo, formalismo kaj entlemanismo.
Nu, dum _La Gazeto_ dediadis siajn paojn malavare al reformoj
kaj surogatoj de nia alphabeto, mi zorgis pri ia aperigo kiel
privata letero ricevota de kolegoj kaj geamikoj. La la paso de
la monatoj venis al mi multaj kaj tre diversaj reagoj, ret- kaj
paper-pote.

Ekzemple, mi trovas nun tre konvinka kaj pozitiva argumenton de
Lindstedt favoran al denaskismo surbaze de evoluo ne nur
intelekta, sed anka morala kaj kulturhorizonta, de la infano,
kio bone sidus sur p. 13.

Krome jen kaj jen venis al mia kapo novaj ideoj, kiel la
konstato, ke la manifesta insistado pri krizo de identeco en la
esperantistaro plus la detiama serado de propra (kaj nova)
identeco kune emigas konkludi pri identeca krizo uste e
ramistoj mem.

Kaj sendube la Manifesto de Ramo pravas pri unu punkto: ke
esperantistoj mensogis kaj mensogas. Al si mem, kaj al la publiko
a merkato. Sed ne havas sencon anstataigi mensogojn per pliaj
mensogoj, mitojn per mitoj, naivaojn per mistifikoj. Unue
necesas koni kaj kompreni sin. Tial mi elverkis i libreton.
Prave diras Hctor Als, ke "estas tiom da _Leteroj
el Palestino_ verkendaj a tradukendaj pli frue ol plia denunco"
kontra la polpa kliko! Mi konsentas. Fakte, nun, tagojn anta
mia reiro al Madrido, mi povintus lasi la tuton droni en forgeso.
Sed mi preferis kunmeti i heterogenan materialon, fini la
apitron kaj turni la paon. Kaj dedii min al pli gravaj
aferoj.

ar mi nek fortas nek emas nek tempas entrepreni enketadon, a
reverki mian tekston (temis ja pri _Elementoj por ekzegezo_, ne
pri ia _Plene Analizita Foirismo_), mi citos i-sekve kun la
permeso de la atoroj (kaj alfabet-orde la la familiaj nomoj)
nur kelkajn ilustrajn fragmentojn el parto de la ricevitaj
leteroj. Ni komencu per tiu de Ricardo-Felipe Albert Reyna:

  "Malgra tempomanko mi forglutis 'La liturgion de l'
  foiro'. Mi nur bedaras, ke du gazet-eldonistoj
  afable cenzuris in. Nu, iu scias (a sciu) siajn
  prioritatojn. Mi apogas centprocente vian tekston.
  La mia supraa kalkulo ni maras al
  enradikianta faismo, tial mi bonvenigas vian
  provon senmaskigi la foirismon estiel formon de
  faismo."

Mi nur aldonu, kohere kun la substrekitaj vortoj komence de i
artikolo, ke, dum la sencenzuran kaj skandaleman _LKK_ mi dare
apogas kaj simpatias, pri _LG_ mi perdis ian intereson. Albert
Reyna (kies us antaaj vortoj eas la devizon _Kion vi faras
por eviti tion? Geesperantistoj el la tuta mondo agu energie
kontra la internacia faismo!_ -- el hispana internmilita
afio, kiun mi uzas ekranirmile) darigas:

  "Vi eble memoras ke anta pluraj jaroj mi forte
  sentis min fora de esperantaoj ar (mia-dire) 'mi
  ne dividas celojn'. Nu, mi ojas nun legi vian
  tekston: 'Ni esperantistoj konsistigas malnacion,
  malgenton, malpopolon (jen kio placas al mi!)'. Kaj
  -- plej efe --, se Esperantujon regas
  cenzuro, mi diru klare, late kaj elegante, ke
  Esperantujo ne ekzistas, kiel ne ekzistas Fumantujo,
  Filatelujo nek multaj aliaj Fikciujoj (inkluzive de
  la Klingona Imperio)."

Kontrastre, Hctor Als i Font skribas:

  "Mi ekzemple konsideras, ke la kvazaa komparo de
  (parto de) la esperantistaro al diaspora malplimulto
  estas riiga kaj povas montrii fruktodona: oni
  povas multon lerni, ekzemple, de armenoj, kiel ili
  sin organizas por vivteni sian kulturon diaspore (de
  la simpla disvendado de libroj kaj revuoj al la
  starigo kaj vartado de stabilaj teatraj a muzikaj
  grupoj). [. . .] Aliflanke, mi ne plene konsentas kun
  vi, ke esperanto simple estas 'nobla hobio' [. . .].
  Mi tamen kredas, ke e ne malmultaj aktivaj
  esperantistoj nia iom aparta kunvivado kaj interagado
  kun homoj el multaj landoj, enerale konsiderataj
  'ekzotaj' e ni, iom modlis nian mondpercepton."

Nenion mi havas kontra "kvazaaj komparoj" a senpretendaj
metaforoj, kaj mi ojus, se oni povus lerni same multe de la
foirisma demagogio, kiel de la reala kultura agado de armenoj
(kiun mi, bedarinde, ne konas). Cetere, eble iam mi entreprenos
la seriozan instrospekton pri la motivoj de mia esperantumado,
kiun proponas al mi Hctor. Sed mi timetas, ke la
konkludoj povus kabeigi u min, u aliajn . . .

Michel Duc Goninaz unue kritikas la cititan analizon fare de
Piron dirante, ke "_se li 'neniam renkontis esperantiston, kiu
favoris "faligon de la angla"', nu, probable li ne renkontis
multajn esperantistojn, almena ne iujn, almena ne min (e
se la vorton 'faligo' mi konsideras neadekvata)_". Aliflanke,
kiam temas pri la manifest-atoraj apartiemo kaj pretendo, ke
nur ili pravas, la Duc Goninaz "_Piron ne vidis en la unua
peragrafo la uzon de 'ni' ('nia superegoo . . .' ktp), per kiu la
atoroj konsideras sin tute ne apartigitaj de la averaa
esperantistaro, sed ja tre similaj -- e se kun ladinda
memkritiko_". Kaj fine li prezentas (plian!) pristudindan
vidpunkton:

  "En la tiutemaj polemikoj oni tute forgesis la
  historian dimension. La Manifesto de Ramo havis
  kiel efan historian taskon (konscie a nekonscie
  flanke de ties atoroj -- tio ne gravas)
  forgesigi kaj, se eble, forvii la Deklaracion de
  Tyres (1969). El tiu i vidpunkto la
  'Ramistoj' de 1980 (anka simbola jaro: entombigo
  de la jaroj '70!) estas la objektivaj komplicoj de la
  plej tradiciaj kaj 'pracelaj' esperantistoj, kiujn
  ili pretendis kritiki."

Preleginte en Rijeko pri i temo, okaze de la tiea Internacia
Junulara Kongreso en 1998, mi petis la publikon pri komentoj kaj
demandoj. Pli ol unu askultinto diris, ke por li (mi emus
skribi "*gi" por ne pensigi pri vireco) "ramismo" signifas
"ui la (bonan) etoson", t.e. amuzii, distri sin, amikumi kaj
umikumi ktp. Nome, ne "labori por la movado, sin oferi,
organizi. . .". Jen la ibolete kaj sezame moda vorto en
junularaj renkontioj, en TEJO-rondoj: ne "interna ideo" nek
"frateco", sed "etoso". Sufias legi komiksojn de Arnau por tion
konstati. Evidente neniu plu pretas ii martiro, a lakeo, a
putino, de esperanto -- anka ne mi. iu volas ui la
etoson, la lingvon, la vivon, la hodiaon! Pasis for la tempoj
piramidaj . . . Sed, krom tio, la ekvacio "ramismo = ui la
etoson" montras nur la idean magrecon de la debato en Junularujo.
Simplismo (t.e. pensado per sloganoj kiel "komunismo = io por
iuj" a "kristismo = eterna felio") facile akiras adeptojn
anka en niaj vicoj.

Multe pli nuancite argumentas Aldo de' Giorgi fine de i alineo
(parenteze: la bona stilo de liaj leteroj igas min pridubi, ke
uste li estus la atoro de _La manto_; se ne li -- do
kiu?):

  "Memkompreneble mi legis kun uo vian 'liturgion',
  kiu estas sendube tre dokta, detala kaj nepre
  interesa sociologia studo pri problemo, kiu meritas
  atenton, kaj kiun, bedarinde, la enerala
  esperantistaro, e UEA, laajne tute ne prenas en
  konsideron a taksas nur marena, malgrava
  danero. [. . .] Mi deziras anka klarigi kial mi
  iam skribis ke eble mi estas 'iaspeca' ramisto. Tia
  mi estas en la senco ke mi tre bone min sentis en la
  esperantisma movado, kie mi konis amason da tre karaj
  kaj interesaj homoj, kie mi multon lernis, kie mi
  povas vaste aktivi kaj amike interrilati, malgra
  tio ke neniam mi tro fidis je iu, ia, iela, iama,
  ioma 'fina venko'."

Bele kaj ekvilibr(ig)e komentas Sten Johansson (kiu bonvolu
indulgi la pres-artan modeston de i libreto):

  "Mi atus komplimenti vin pro via 'liturgia'
  artikolo, kiun mi trovis tre sprita, ege malica kaj
  treege amuza. Mi komprenas in kiel vivan kaj trafan
  esprimon de viaj sentoj. Kiel argumentado i iom
  malpli-efikias de la komparoj kun Hitler, Pinochet
  ktp. Krome, oni kredeble povus trakti vian tekston
  simile kiel vi traktas tiujn de Silfer, por elseri
  'kamaaojn'. Kaj eblus imputi anka al vi
  diversajn psikologiajn motivojn de la tre alta
  'temperaturo' en via artikolo. Ekz. u ne povus esti
  reciproka projekcio? (T.e. vian eventualan
  subkonscian neagnoskitan internan despotecon vi
  projekcius sur Silferon, kiu ja prezentas tre tagan
  projekcian ekranon . . .)."

Ne povas manki ekstreme konciza prijuo fare de Gonalo
Neves:

  "Hiera mi (finfine!) legis vian brouron. Mi ege
  atas in, kaj tute ne komprenas kial iuj
  malrekomendis ian aperigon. i estas sobra,
  objektiva, vaste dokumentita, kaj (kiel iam)
  belstila, vortsuka kaj leksik-abunda. [. . .] Temas
  do [. . .] pri dokumento esperantujologia, kiu nepre
  meritas disvastigon, kaj tial mi ege rekomendas ke vi
  klopodu in aperigi."

Nek la senkompromise kritika voo de Joxemari Sarasua, kun kiu
min ligas filipika korespondado pri naciismo kaj politiko:

  "i vekis e mi kontradirajn impresojn. Unuflanke
  mi tre uis vian skuron al la silfera rondo
  -- tuj partianiinte por vi senscie pri la
  kialo, eble pro osmoza empatio --, kaj anka
  vian erudician vervon . . . Sed aliflanke i
  postlasis e mi ian senton de vaneco. Komprenu min:
  la temo mem estas sensignifa, kaj mi domaas la
  tempegon kiun vi perdis dum ia verkado kaj kiun vi
  povintus uzi por verki viajn atatajn [poemojn,
  novelojn ktp . . .]. Viaj kritikoj al foirismo sonas
  prave, kaj povas esti, ke mi mem konsentas kun ili.
  Sed, u vere la afero tiom valoras? u vi ne
  pensas, ke foiristoj estas elita sektero,
  mikrominoritata merdero en la flako de esperantujo,
  kiu estas siavice pisguto meze de la oceano? Ili
  nombras ja nur kvar kaj unu tamburiston kiu
  bruas . . .!, la ceteraj akolitoj apartenas al la
  averaa homtipo kiun vi renkontis ekzemple en la
  lasta [kongreso]. u vere ili estas la avangardo de
  ia nacia fronto konkerunta ian promesitan landon? u
  vi iam serioze ekpensis pri risko de etnio de la
  esperantistoj, pri fondio de ia esperanto-nacio?
  Sub la egido eble de prezidento Silfer? Estas
  groteske . . . Vi banaligas kaj distordas naciismon
  is ekstremoj de nerekoneblo. La mia scio, etnismo
  -- a gentismo a kia ajn vi volas nomi in
  -- lamodas ne lastatempe sed de la frua
  dek-naa jarcento, de kiam la germanaj romantikuloj.
  [. . .] Anka vi kvaza urinus ekster la
  pisujon . . .". Tamen poste li ret-esprimas sin jene
  pri la usaj komentoj: "Mi nur bedaras, ke ekster
  sia kunteksto ili aspektas pli negative ol intencite:
  mi ja tre atis legi la libreton." Dankon, Joxemari!

Fine, e Jakvo Schram, eldonanto de la libreto, kiun vi nun
legas, e la komenco reagis jene:

  "Unuflanke mi admiras la verkon pro ia strukturo,
  vort-uzo, precipe kiel vi malkaas la
  Silfer-komedion ktp, aliflanke mi havas demandon: u
  necesas uzi vian valoran tempon por skafandri
  [provizi per frea aero] organizon sensignifan?
  [. . .] Evidentas ke vi klopodas malkai la papajn
  revojn de Silfer. Sed sciante ke Literatura Foiro
  direktas sin al 'elita intelektularo' [. . .] mi min
  demandas, u tiu grupo ne estas sufie saa por
  funkciigi siajn proprajn cerbojn kaj konstati ke
  Silfer nur revas pri simpla adeptaro."

Poste, aninte (evidente) la opinion, li konfesis: "_La tutan
vivon mi jam revas pri mia nomo sur la nigra listo de LF-koop_".
Deziro plenumita!

La paosupran moton mi tiris el la sekva senganga frazo de (mi
supozas) Aleksander Korenkov en la artikolo _Rondo vere
"familia"_ (_La Ondo de Esperanto_, 1999:1): "_Draan publikan
kritikon [fare] de la vidvo de la antaa redaktorino ricevis
Heroldo de Esperanto, dum iberianoj Camacho kaj Neves darigis
ataki la nunan redaktorinon Martinelli kaj precipe la
redaktorinedzon Silfer (balda aperos nova kontrasilfera
filibro de Camacho)_". La profetitan filibron jen vi havas! Kaj
al rusaj kolegoj mi lasas la taskon ekanalizi la rusan version
a surogaton de foirismo, kiun Korenkov kaj K-io ladire kaj
onidire provas establi en sia vasta lando, kun sukceso simila al
tiu de kamarado Gorbaov en la balot-intencaj sondoj. Strange,
se, per reciproka imitado de malimitindaj kondutoj, Aleksander,
Giorgio kaj Perla sukcesos fondi rondon familian tute propran,
sen erarintaj filoj kaj favaj afoj!

Nerektaj reagoj kaj respondoj venadis, neeviteble, de la
kritikatoj. En sia kutima maniero ataki, per aludoj, per akuzoj
svagaj kaj ambiguaj, kvaza temus pri la sekso de l' aneloj,
Silfer (en _Bonan matenon, HdE_ 1962-1963, 31 dec. 1998, p. 1 kaj
8) parolas pri "la nuntempaj Niemojevskoj", la la nomo
Niemojewski, atoro de artikoloj en _Pola Esperantisto_ en 1914
(!), kadre de "kampanjo kiu alprenis klare kontrajudan
karakteron". Konata metodo: iujn kritikajn voojn ili eletas
en la unu, solan kaj saman sakon de antisemitismo. Oportuna
stampilo! Kritikanto ias antisemito, "*anarkoidulo", persono
kiu "trovas en esperanto sian psikan rubujon" ktp. u necesas
proklami, ke mi kun plezuro, intereso kaj admiro spektas filmojn
kaj legas librojn fare de judaj atoroj? Ke i-monate mi legis
_Se i tio estas homo_, de Primo Levi? Sed u diri anka, ke
us antae okupis min _Kultura antropologio_, de Marvin Harris,
kaj _La senmorta semo_, de Jordi Ball kaj Xavier
Prez, kaj tuj poste (t.e. uste nun) _Fundamentaj
mensogoj de la katolika eklezio_, de Pepe Rodrguez? Kiun
tio koncernas? De kiu do peti la _nihil obstat_ (eklezia aprobo,
imprimaturo)? u de la Kooperativo? A de la esperantuja
PEN-klubo?

ar anka ekster Esperantujo troveblas interesaj legaoj,
tagaj por fari komparojn. Oni povas vidi, ekzemple, ke la agado
de _Esperanta PEN-Centro_ havas mondajn precedentojn, kiel
montras la perua verkisto Mario Vargas Llosa en _Carta a
Kenzaburo O_ (_Letero al K.O._; _El Pas_,
17.01.1999, p. 15): "_Mi ne sciis, ke, en la sepdekaj jaroj, la
japana PEN-klubo rifuzis protesti kontra la persekutado de la
korea poeto Kim Ji Ha. Dum mia tri-jara prezido de Internacia
PEN-Klubo mi trovis, ke kelkaj Centroj malobservis sian devon
batali kontra cenzuro kaj kontra politika molestado de
verkistoj, nome la ekzistokialon mem de la institucio. La plej
dolora kazo estis tiu de l' argentina romanisto Antonio di
Benedetto, viktimo de la armea diktaturo, por kies liberigo
kampanjis Internacia PEN-Klubo, kaj kiun eksigis la bonaera PEN
pro nepago de kotizoj. Tiaj i skandalaj kazoj estis tamen ne la
regulo, sed escepto._"

Intertempe, suplemente, aperis novaj dokumentoj. "Sed" --
kiel kutimis aldonai la sengusta ator(in)o de _La manto_
-- "tio enapitrios venontpae".

Bruselo, 01.03.1999




Intertempe ni legis . . .


. . . en _Heroldo de Esperanto_, n-ro 9-10 (1956-7), 10 septembro
1998, la sekvajn tekstojn, resp. sur p. 1, 4 kaj 5:




  Pakto nigre sur blanko


  Kunvokis Esperanta PEN-Centro kaj E-Radikala Asocio,
  organizis KCE, la dutagan Forumon prezidis ambasadoro
  Gyrgy Nanovfszky. Aliis 25 establoj.

  Post la inagura parolado de Giorgio Silfer kaj
  raporto de Giorgio Pagano, la delegitoj pritraktis la
  diversajn demandojn, al kiuj respondas tri
  dokumentoj: la Pakto kaj aplikaj rezolucioj.

  La Pakto por la Esperanta Civito estas interkonsento
  kiu engaas la subskribintojn (post la ratifoj de la
  respektivaj Asembleoj) al reciproka helpo, al la kreo
  de komuna kondutkodo pere de arbitracia instanco
  (kies sidejo estos en Svislando) kaj al atingo de
  kelkaj celoj pere de Evolukomisiono (EKo), kies
  sidejo estos en Romo. Prioritataj celoj estas la
  agnosko pri nia lingvo kaj ia komunumo fare de la
  Bureau des langues moins rpandues en Dublino,
  kaj la preparo de konstitucia arto por la Esperanta
  Civito. Provizora referenco por la arbitracia
  instanco (nomata Kortumo) estas la svisa civila kodo,
  kaj modelo por tiu konstitucia arto estas la
  senteritoriaj civitoj (kiel la ordeno de la Maltaj
  Kavaliroj), korektita la la federalismaj principoj,
  anstata centralisma hierarkia akso. La Pakton la
  Forumo aprobis per 12 vooj favoraj, 2 sindetenaj
  kaj 1 kontraa (la IFEF-delegito): i lasta estis
  tamen kandidato kiel vicmembro al EKo, kaj tie
  elektita.

  La dua Forumo, kunigonta iujn establojn, kiuj
  ratifos la Pakton, invititojn kaj observantojn, estos
  kunvokita de EKo minimume post unu kaj maksimume post
  du jaroj.

Sekvas nun la jam fama pakto (teksto konforma al la originalo,
krom unu korekto: "neapelacieblaj" anstata "neapelaceblaj" en
la originalo):




  La subskribintoj lanas la sekvan proponon de


  Pakto por la Esperanta Civito


  1. Estas difinita la Pakto por la Esperanta Civito.
  i engaas la subskribintojn de la Pakto nur se la
  suverena instanco (la enerala Asembleo) de la
  respektivaj establoj ratifas in.

  2. Se la establo ne havas propran juran personecon
  (ekz. redakcio de gazeto) necesas la ratifo de la
  kolektivo a individuo kun jura personeco a
  civilaj rajtoj kiu posedas in.

  3. Al la Pakto eblas alii en kiu ajn momento, la
  la proceduro en la artikoloj 1 kaj 2. La alio
  ekvalidas nur se la absoluta plimulto (duono plus
  unu) de la jam aliintaj aprobas.

  4. El la Pakto eblas retirii nur pro: a) pruvita
  malfondo de la establo; b) verdikto de la arbitracia
  instanco (Kortumo); c) novaj artikoloj kaj amendoj en
  la Pakto, kiuj anus ian nunan strukturon kaj
  celaron.

  5. La Pakto celas: a) firmigi la rilatojn inter la
  paktintoj, favore al reciproka helpo kaj respekto;
  b) formi la kernon de la Esperanta Civito; c) solvi
  eventualajn konfliktojn per arbitracio.

  6. La rimedoj por plenumi la celojn de la Pakto
  estas: a) la Evolukomisiono (EKo); b) la Kortumo por
  la Esperanta Civito (Kortumo).

  7. La Evolukomisiono (EKo) plenumos la sekvajn
  taskojn: a) iujare prepari raporton pri la evoluo
  de Esperantio; b) fari proponojn, anka organizajn,
  por la progreso de E-io la la Kvintezo; c) kunvoki,
  ene de minimume unu kaj maksimume du jaroj, la sekvan
  Forumon por la Esperanta Civito; d) legitimi lokajn
  kaj fakajn konferencojn en la spirito de la Esperanta
  Civito; e) prepari la Konstitucian arton de E-io,
  cele al la strukturigo de demokrata reprezentejo de
  la Esperanta Civito.

  8. EKo konsistas el kvin membroj kaj tri vicmembroj,
  elektitaj de la unua Forumo por la Ea-Civito.

  9. La sidejo de EKo estas en Romo. EKon financas
  libervole la paktintoj.

  10. La Kortumo estas la arbitracia instanco de la
  Pakto. i konsistas el tri membroj kaj du
  vicmembroj, elektitaj de la paktintoj, kun dujara
  mandato, inter la esperantistoj konataj pro sia
  honesteco kaj ekvilibro.

  11. La sidejo de la Kortumo estas en La
  Chaux-de-Fonds. La Kortumon financas la establoj kaj
  homoj kiuj sin turnos al i por arbitracio.

  12. La verdiktoj de la Kortumo estas neapelacieblaj.
  Se iu ne estas kontenta pri la verdikto, tiu povas
  sin turni al la kunveno de la paktintoj (Forumo por
  la Ea-Civito), kiu povas peti (je absoluta plimulto)
  la Kortumon reekzameni unu fojon la kazon.

  13. La Kortumo verkos iom post iom komunan
  kondutkodon, kiu estos parto de la renovigota Pakto.
  Provizora referenco por la Kortumo estas la Svisa
  Civila Kodo.

  14. Por iu dokumento, unuavice por la interna
  regularo ellaborota de EKo, la eflingvo estas
  esperanto.

Sekvapae oni povas legi:

  La Evolukomisiono elektita kadre de la Unua Forumo
  por la Esperanta Civito: David Buhlmann, Judit
  Felszeghy, Daniela Giglioli, Marco Picasso, Ljubomir
  Trifonovski.

Nomoj grandparte jam konataj . . . En la sama numero oni informas
anka pri tio, ke en la montpeliera UK mi aliris la gieton de
_Literatura Foiro_ kaj _Heroldo_ (leginte i-revuan artikolon
pretendantan dekreti, kiuj estas la veraj geamikoj de Ada
Fighiera Sikorska) kaj alkriis ilin (la LF-rondon) "faistoj".
Ne mensogis la tiama deorantino, Judit Felszeghy: mi tiel faris
kaj tion diris. Mi profitas la okazon por ripeti, ke: 1) pro ia
retoriko naciisma, gentisma, obsedita pri identeco; 2) pro iaj
konstantaj mensogado, distordado de la vero kaj manipulado; kaj
3) pro iaj provoj silentigi kritikajn voojn internajn kaj
eksterajn -- pro io i mi opinias foirismon la
esperantuja ekvivalento de la politika nocio "faismo", ekzemple
la la dua PIVa difino: "ia reakcia kontramarksisma kaj
naciisma movado". Tamen, konsiderante iliajn fuecon kaj
neprofesiecon indus enkonduki la neologismon "fauloj", el la
latenta radiko "faa" (politike malrua), simile al la vorto
"facha" en la hispana lingvo.

Nu, ni darigu. Aleksander Korenkov afable permesis reprodukti
intervjuon kun Silfer aperintan en numero1998:10 de _La Ondo de
Esperanto_ (_LOdE_). Ne surprizu onin la silferao, ke
"ramismo kondamnas la provojn de ortografiaj reformoj"; la
samon papagis Martinelli en cirkulero al rete atingeblaj
akademianoj (mi citas sen ia permeso, cetere), kie i preferis
paroli pri "ramisme orientitaj esperantologoj". Jen la
intervjuo:




  Forumo por la Esperanta Civito


  "Kio igas popolo aron da homoj, tio estas la rememoro
  pri la kuna valora faritao kaj la strebo al kuna
  farotao". Tiu i aforismo de J.E. Renan trafe
  situis en la salono Humbert, urba biblioteko de La
  Chaux-de-Fonds (Svislando), kie 9-11 ag. 1998
  disvolviis la unua forumo por la Esperanta Civito.
  Ni demandas al Giorgio Silfer (GS), kiu inagure
  paroladis: kiu estas la diferenco inter i tiu
  forumo kaj la strategia forumo kunvokita de UEA en
  Montpeljero?

  GS: Estas pluraj diferencoj. Unue, la forumo de UEA
  daris du-tri horojn, dum la alia du-tri tagojn: tio
  tuj videblas el la kvanto kaj kvalito de la
  respektive aprobitaj dokumentoj. Due, la forumo en UK
  estis fermita al kelkaj: ERA estis rifuzita,
  ekzemple; male, en KCE ekzistis neniu rifuzo --
  iu estis bonvena. Trie, la forumo en Francio
  traktis esence unu demandon: kiel kontribui al
  Kampanjo 2000? En Svislando estis traktitaj pluraj,
  kaj tute alispecaj demandoj, iukaze ne funkciaj al
  unu difinita asocio. Kvare, la forumo de UEA ne havas
  verajn precedencojn; male, adefono 1998 darigas
  la tradicion de Ramo 1980, Varsovio 1984, Segedo
  1988. Kvine, la forumo de UEA ne startis de komuna
  denominatoro, dum en la Forumo por la Esperanta
  Civito tia ekzistis: temas pri La Kvintezo, proponita
  de LF-koop.

  LOdE: uste La Kvintezo, kaj la vorto Civito, donas
  la impreson ke la svisa forumo estis tro
  antakondiita . . .

  GS: Se tiel estus, ne alius tiom da establoj
  (entute 25), kaj tiom diversaj: internaciaj
  fakasocioj (fervojista, sciencista), politikaj (IKEL,
  ERA), landaj (hungara, kataluna, svisa), lokaj (el
  Bulgario), Akademio de Esperanto, kulturcentroj (KCE,
  Lesjoefors en Svedio, IIC en Italio), redakcioj
  ("Literatura Foiro", "Heroldo de Esperanto",
  "Kontakto", Radikala radio), eldonejoj (LF-koop),
  bibliotekoj, OSIEK, Esperanta PEN, SAT . . . Neniu
  sentis sin antakondiita. La debato estis vigla
  kaj libera, sub la tagprezido de Gyoergy Nanovfszky,
  Perla Martinelli kaj Ljubomir Trifonovski. La
  dokumentoj ne estis aprobitaj iam unuanime, pri la
  Pakto estis sindetenoj kaj unu kontraa voo.

  LOdE: Kion diras la Pakto?

  GS: La Pakto por la Esperanta Civito estas
  interkonsento (ratifota de la asembleoj de la
  respektivaj establoj) celanta la starigon de komuna
  arbitracia instanco (la Kortumo), kiu difinos
  eneralan kondutkodon, kaj de konstitucia arto.
  Tiudirekte laboros kvinopa Evolukomisiono, elektita
  de la Forumo mem. La tuto rememorigas pri Gruetli,
  kie en 1291, danke al la uro de tri kantonoj,
  ekestis la svisa konfederacio.

  LOdE: u vi ne celas krei ian specon de anti-UEA?

  GS: Ne, kaj la plej evidenta pruvo por tio estas, ke
  eblas alii al la Pakto kaj samtempe al la Strategia
  Forumo interne de UEA. Temas pri pakto por, ne
  kontra io. Memkompreneble, in karakterizas certa
  koncepto pri Esperantio. Estas interese rimarki,
  tiurilate, ke la sociologia modelo de diaspora lingva
  minoritato, inspirita de ramismo, evoluis danke al
  la Forumo. La Esperanta Civito alprenos la
  konstitucian modelon (korektitan al federalisma
  direkto) de aliaj senteritoriaj civitoj, kiel la
  ordeno de la maltaj kavaliroj. Aliflanke, la
  Evolukomisiono laboros por atingi agnoskon fare de la
  dublina Buroo de la malpli disvastigitaj lingvoj.

  LOdE: u do balda Esperantio havos propran
  futbalteamon verdestelitan?

  GS: La paktintoj ne elektis la modelon de nacitato,
  sed de lingva kolektivo sen teritoria ligiteco.
  Esperantio havas flagon kaj himnon, havis monunuojn,
  eble havos potmarkojn. Sed ne armeon, nek
  futbalteamon.

  LOdE: u la decidoj de adefono havos apartan
  efikon interne de LF-koop?

  GS: La mi jes. La kulturpolitika dimensio farios
  malpli grava, kompare kun la produkta kaj administra.
  La epoko de la "entrepreno-partio" balda finios.
  Same kiel la Esperanta PEN transprenis de LF-koop la
  taskon demonstri la valoron de esperanto kiel arta
  perilo, la Forumo por la Esperanta Civito povos
  transpreni la taskon demonstri la valoron de nia
  lingvo kiel identigilo.

  LOdE: Kiam denove kunvenos la Forumo, kaj el kiuj i
  konsistos?

  GS: Iam inter agusto 1999 kaj agusto 2000, la
  decido de la Evolukomisiono (kies membroj estas David
  Buhlmann, Judit Felszeghy, Daniela Giglioli, Marco
  Picasso kaj Ljubomir Trifonovski, vicmembroj Romano
  Bolognesi, Gyoergy Nanovfszky kaj Giorgio Silfer).
  Rajtos alii nur la establoj subskribintaj la
  Pakton: kompreneble anka ne partoprenintaj en la
  unua Forumo. Praktike, temos pri la Forumo de la
  Paktintoj.

  LOdE: Kiun sintenon havos la Forumo rilate al la
  lingvo mem? u i agnoskos la atoritaton de la
  Akademio kiel "lingva kortumo"?

  GS: Mi opinias ke la sinteno estos konservative
  fundamentisma, tial ke ni kredas esperanton
  transnacia kulturlingvo, kaj ne internacia helplingvo
  plibonigebla (kiel asertas Andr Albault) por
  la "fina venko" . . . Ramismo kondamnas ekzemple la
  provojn de ortografiaj reformoj, kun kiuj koketas
  Iltis-anoj kaj kelkaj (eks)membroj de la Akademio.
  Se la Akademio mem ne distancios de ili, mi persone
  kontraos asigni al i la rolon de "lingva
  kortumo".

  LOdE: Al kiu, do?

  GS: La decido apartenos al la Forumo de la Paktintoj,
  sed i dependos, mi emfazas, de la sinteno de la
  Akademio mem.

  LOdE: Kie aperos la diversaj dokumentoj de la Forumo?

  GS: Unuavice en "Literatura Foiro" kaj "Heroldo de
  Esperanto", de kie ili estos libere kopieblaj.

Mi lasas al aliaj respondi al i kulmino de absurdo. La
i-sekva artikolo de Lindstedt publikiis en numero 1998:11 de
_La Ondo de Esperanto_, kaj tiu de Corsetti respondas al iu
neidenta praversio de i rete dissendita.




Jouko Lindstedt

Esperantujo apartenas al iuj


La intervjuo kun Giorgio Silfer en _LOdE_ 10/98 kaj la
(kontra)kongresa numero 9-10/98 de _Heroldo de Esperanto_
raportas pri la "Forumo por la Esperanta Civito", okazinta en
Svislando kaj iniciatita de LF-Koop. Oni povas konstati, ke la
tiel nomataj ramistoj nun definitive forlasis la koncepton de
Esperanto kiel ideo kaj movado strebanta al pli justa lingva ordo
en la mondo: nun la efa celo estas "atingi agnoskon fare de la
dublina Buroo de la mapli disvastigitaj lingvoj"! Sendube tia
elpao inspiros la mondan gazetaron al spritaj artikoletoj pri
tio, kiel la esperantistoj fine konfesas sian malvenkon. u
Zamenhof deziris defendi malgrandajn lingvojn nur kreante unu
plian?

La la analizo de Silfer en _Heroldo_, la spertoj en PEN-klubo
[!] montris, ke la monda lingvo-problemo ne estas tia, kiel la
esperantistoj kredis. Li pledas por pli vasta uzo de la hispana
kaj araba kiel laborlingvoj en internaciaj organizoj. "Poste,
eventuale, je individua nivelo, ekzistos anka la solvo de la
lingva problemo pere de alternativa komunikilo." Estas interese,
se vere tia estas la nova linio de Hungara Esperanto-Asocio a
Svisa Esperanto-Societo, kiuj partoprenis la Civito-Forumon. Se
ni iam povos ekscii, kiuj vere partoprenis: la redaktoro de
_Kontakto_ sciigis al mi, ke la revuo neniam aliis nek
partoprenis, malgra tia informo fare de la civituloj. La
Akademio de Esperanto aliis per decido de la antaa gvida
duopo (Bormann kaj Martinelli), sed la nova estraro elektita
anta ol la Civito-Forumo okazis sendis nenian oficialan
reprezentanton al i.

La Civito estas provo de la ramistoj uzurpi la koncepton
"Esperantujo". La Pakto aprobita en la Civito-Forumo antavidas
preparadon de "Konstitucia arto de Esperantio". Sed i neniam
estos mia konstitucio, tamen mi apartenas al Esperantujo.
Almena ekde la Bulonja Deklaracio estas klare, ke iu uzanto
de Esperanto rajtas sin nomi esperantisto, oni bezonas subii al
neniaj organizoj.

Siatempe, la Manifesto de Ramo (kiun mi kunverkis kun Silfer)
celis deklari, ke ekzistas ne nur la Esperanto-movado, sed anka
la Esperanto-komunumo. i ne estis la unua, nek la lasta
dokumento de esperantistoj, kiuj emfazas tion. La komunumo kaj la
movado (kies celojn formulas tre klare la Manifesto de Prago)
kompletigas unu la alian. La movado devas esti organizita, la
komunumo estas nefermita, plurcentra, libera. Se oni komencas
organizi la komunumon -- e se "federalisme", e se en la
spirito de Grutli 1291, kiun supozeble iu barata, japana kaj
brazila esperantisto konas -- se oni do pretendas organizi
la komunumon, oni nur kreas duan movadon. La komunumo restas
ekster iaj organizaj provoj. Tial la ramistoj perfidis la
Manifeston de Ramo.

Silfer estas lerta propagandanto: la li la Montpeljera
Strategia Forumo de la Eperanto-Komunumo okazis "interne de UEA"
(kio ne veras, alie ja ekzemple SAT ne alius!), dum la
Civito-Forumo estis ideale malfermita al iuj. Tamen, oni ja
povis facile antavidi, kiajn dokumentojn la Civito-Forumo
akceptos, ar la ramismo jam delonge estas nur tia, kia in
degnas difini LF-Koop kaj Silfer mem.

Por doni unu ekzemplon: la Manifesto de Ramo havas unu
apitreton pri "La kongresoj kiel vojo al kresko": "Internaciaj
kongresoj kaj renkontioj estas esencaj por la asimilio de
homoj al nia lingva komunumo: necesas unuflanke kongresi pli ofte
inter ni, kaj rezervi la kunsidadon de gvidorganoj al apartaj
funkciulaj kunvenoj . . ." Estas malfacile akordigi tion kun la
kolosa ikanado pri la i-jara Universala Kongreso en la
ramisma _Heroldo_, kie oni plendas uste kaj precize pro tiu
asimila, komunum-fortiga rolo de UK. Sed aliloke en la gazeto oni
jam povas legi, ke Silfer ustigis tiun parton de la Manifesto:
ekde nun ni parolu pri la Esperanto-centroj kiel vojo al kresko.
u io i rememorigas vin pri certaj ideologioj kaj iliaj
rajtigitaj interpretistoj?

En la intervjuo de _LOdE_, Silfer diras: "Ramismo kondamnas
ekzemple la provojn de ortografiaj reformoj." Mi ne subtenas
ortografiajn reformojn, sed certe ni neniel pensis pri ili en
Ramo en 1980! Sed ne estas la unua fojo, ke Silfer akaparas la
rajton interpreti, kion la ramismo "ekzemple" kondamnas a
aprobas. En _LOdE_ li postulas, ke la Akademio de Esperanto
distanciu de certaj reformemuloj, alie i ne plu rajtos esti
la "lingva kortumo" de la civituloj. Malofte iu tiel arogante
starigas kondiojn al la Akademio kiu, kompreneble, neniel
bezonas sin esprimi pri tio, kion faras ekzemple iaj eksmembroj
Albault a Haupenthal. La Akademio ne esis apogi la
Fundamenton, kaj iu esperantisto ja povas facile kompari
radikalajn reformprovojn kun la Fundamento.

Mi ne timas por Esperantujo: tia megalomania entrepreno kiel la
"Civito" nepre fiaskos. Sed mi bedaras iujn esperantistojn,
kiuj estos misgvidataj de i kaj devos per amara sperto lerni,
ke en Esperantujo trovias lertaj propagandistoj por malplenaj
ideoj. La ramistoj ja neniam povus mem kreskigi la komunumon:
oni farias esperantisto pro simpatio al tiuj idealoj de
tutmonda identeco kaj lingva egaleco, al kiuj la "Civito" turnas
sian dorson -- oni ne esperantistias por aparteni al
senteritoria ludnacio a al nova Malta ordeno. Tial la ramismo
devas iam paraziti sur la serioza movado.




Renato Corsetti

Ne tuu esperantistojn


Kiu diras ke suomoj estas tre trankvilaj silentuloj? Jouko, vi
rajtas peti la honoran civitanecon de Malto. Mi kaj [Jorge]
Camacho, kompare kun vi, estas veraj nordanoj. Aliflanke, pli
bone ol mi a [Jorge] vi elektas la temojn, pri kiuj vi
eksplodas. Temas pri principaj temoj.

Tio, kion Heroldo raportis, estos studata en lernejoj por
urnalistoj kiel tipa ekzemplo de lerta misinformado.
Kompreneble iu revuo rajtas elekti sian stilon.

Kiam temas pri la Strategia Forumo de la Esperanto-komunumo, kies
unua kunsido okazis en Montpeliero, mi povas nur diri ke en i
estas loko por iuj (mi substrekas: iuj) organizaoj,
centroj, kooperativoj ktp. de esperantistoj.

Mi refaras i tie publike la inviton, kiu estis farata al la
unuopaj organizaoj. Se KCE, LF-Koop, PEN-Klubo a kiu ajn alia
organizao volas alii al tiu Forumo, la pordoj estas vaste
malfermitaj. La forumo celas kunligi iujn erojn de la
esperantlingva komunumo, por ke ili amike kaj samnivele kunlaboru
unu kun la alia. Ne estas antakondioj a subskribendaj
dokumentoj.

Pri la idearo de sendependa "kvaza-tato", mi ne havas ion por
aldoni al tio, kion Jouko diris.

Mi volas iom korekti tion, kion Jouko diris: "Kiam oni komencis
vidi tion [la gravecon de la komunumo] anka en UEA-rondoj
-- ne malplej pro la analizoj de Humphrey Tonkin". Nu,
kvankam Humphrey Tonkin havas multajn meritojn, mi volas diri ke
jam Hodler pensis efe pri la komunumo, kiam li fondis UEA'n.

Krome, kiam venas riprooj al UEA, ofte tiuj riprooj estas de
la speco: "Vi nur okupias pri administrado de la membroj kaj
servoj al ili. Vi dedias tro malmultan energion al disvastigado
de Esperanto".

"Kio min ofendas kvaza persone, e se ne estas persona afero,
estas la provo de la 'civito' uzurpi la koncepton 'Esperantujo'
(kvankam en la misformo 'Esperantio')." Kaj mi aldonas ke mi
persone estas multe pli ofendita, kiam oni klopodas trompi
simplajn esperantistojn. Mi konas amason da simplanimaj
esperantistoj, kiuj eble e konfuzas SAT kaj UEA, sed kiuj
dedias al la afero de Esperanto sian tempon kaj monon, sen e
la espero esti menciataj en la bulteno de la loka klubo. Kiam oni
klopodas trompi tiujn sindonemajn homojn per distordo de la
faktoj kaj per svingado de alte sonaj konceptoj, por celoj pri
kiuj mi ne volas paroli, mi ias pli kolera ol Jouko, ar tio
similas al telado de bombonoj e infanoj. Ne tuu
esperantistojn. Se vi volas vi havas la tutan neesperantistan
mondon je dispono. Provu tie.




Claude Piron

[Pri "eminentaj" esperantistoj]


ajne duflanka karaktero estas ofta afero e "eminentaj"
esperantistoj. Mi ne havas specialan klarigon pri la fenomeno,
sed mi konstatas, ke la esperanto-mondo allogas homojn (a pli
facile ol aliaj medioj havigas teneblan lokon al homoj) kiujn
karakterizas tuta serio da tipaj trajtoj:

+ ili havas pri si altan, se ne diri grandiozan, opinion;

+ ili emas jui kaj kondamni;

+ ili agas, skribas, parolas, kvaza estus evidente, ke ili
rajtas jui kaj kondamni, kaj por tio kompetentas (a pli
kompetentas ol iu ajn alia);

+ ili ne havas dubojn pri sia praveco;

+ ili estas afablaj, amikecaj, kelkfoje e armaj en
interpersonaj rilatoj;

+ ilia cerba funkciado estas tipa pri la maldekstra duonsfero,
pli analiza ol sinteza, pli teoria ol praktika, pli "fakta" ol
"etosa", pli "pensa" ol "senta" a "intuicia";

+ ili ne povas pritrakti ion, kio ne estas nete difinebla;

+ ili emas konsideri, ke iu problemo povas havi nur unu ustan
solvon;

+ ili estas ne tre toleremaj (konsekvenco de la us citita
trajto en la sfero de interhomaj rilatoj);

+ ili evitas person-al-personan alfrontion, sed tre ofte
diskonigas siajn juojn publike (ili neniam sendos al vi
leteron, sed ne hezitos publikigi artikolon a pamfleton pri
vi);

+ ili montrias nekapablaj konsideradi argumenton kontraan al
ilia starpunkto (ili rebatas anta ol pripensi, a simple
ignoras la fakton, ke iu alia malsamopinias);

+ ili povas paroli rapide kaj verve, kaj ridigi publikon (ofte
per sia ironio);

+ ili fakte ne elportas kritikon (kvankam ili povas tion
ajnigi);

+ ili ofte havas tre rigidan, fortan opinion pri tre eta, negrava
detalo;

+ ili havas rapidan, akran inteligentecon, kiu koncentrias unue
a nur sur la negativaj aspektoj de la koncerna afero;

+ ili havas bonegan memoron, kaj sekve grandan erudicion, ofte en
tre diversaj kampoj;

+ ili fascinas, dum tempo, parton de la koncerna publiko, kiu
povas portempe surpiedestaligi ilin: la piedestalon ili videble
(infanece) uas;

+ al multaj ili donas la impreson, ke ili pli atas ideojn kaj
abstraktaojn (regulojn, principojn . . .) ol homojn;

+ ili estas tre netaj, klarliniaj kaj relative rigidaj en la
maniero korpe teni sin a sin vesti;

+ ili strukturas rilatadon alprenante la rolon de patro kaj
provante devigi la aliulon roli kiel infano;

+ ili estas pli nekonsciaj pri siaj malfortoj a ridindaj
aspektoj ol la plimulto el la homoj, kvaza konstati ion
negativan pri si estus netolereble.

+ ili estas viroj;

+ pluraj el tiuj, kiujn mi persone kona/is (ekzemple S., L., H.,
J.), kapabla/is paroli admire pri si mem dum tuta horo, ne
rimarkante, kiel stranga tio aperas al la irkauloj.

Kial personecoj tiel strukturitaj iom oftas en Esperantujo, estas
malfacile diri. Eble ar estas medio sufie malvasta por ke
estu relative facile eminenti (mi publikigis en esperanto
romanojn, kiujn mi neniam povus publikigi en lingvo kun vasta
verkistaro, kaj sekve kun forta konkurenco). Eble anka ar
estas tiom da homoj, kiuj malbone regas la lingvon, ke iu, kiu
bonege regas in, facile trovas kontraulojn nekapablajn
defendi sin.

Mi suspektas, ke tiaj homoj havas en si fortan agresemon, sed ne
sentas sin fizike a psike sufie sekuraj por rekte ataki. Por
antagardi sin kontra eventuala atako, ili havas ridetan,
afablan sintenon. Ili provas eviti la daneron de alfrontado per
armo al la amaso kaj bato al la unuopulo. Al psikologo ili
donas la impreson, ke ili kompensas ion neelporteble vakuan, a
negativan, funde de si. Kvaza ilia tuta energio estus dediita
al la celo "mi ne vidu, ke mi valoras nenion", al iu bezono pruvi
sin pli alta ol la aliaj.

La strukturio de tia personeco verajne komenciis en la
infaneco, kiam la intelekto kapablas rezoni nur per du terminoj:
'io / nenio', 'unua / lasta'. Por tia pensosistemo [***], la
sola maniero ne esti lastulo (t.e. iu foretinda, mokinda),
estas eminenti. Kaj por atingi la supron, kaj pri tio ne dubi,
estas utile malaltigi kiel eble plej multe da aliuloj. iu
kritiko al iu alia do fortigas la senton pri praveco kaj
supereco, kaj krome i iom kontentigas la agreseman bezonon
veni sin kontra homaro, kiu malhelpis onin ui dekomence
senton pri plena sekureco. Sed eble io i estas nur la frukto
de senbaza cerbumado. Fakte mi neniam havis okazon vere kontroli
miajn hipotezojn, ar miaj rilatoj kun tiaj homoj neniam atingis
la gradon de konfidenceco, sen kiu oni ne vere konas la alian.

[***] NOTO:

Eble la parto pri la infaneca dutermina pensado ne estas sufie
disvolvita. Tial mi aldonas pliklarigon. is la ao de
proksimume ses jaroj, la intelekto de infano ne povas funkcii
uzante pli ol du terminojn. Tiu manko bedarinde relative ofte
plu retrovias en plenkreskuloj, en kampoj, kie la intelekta
funkciado ne povis vere maturii (kaj nia socio, inkluzive de la
lerneja instruado, ne ebligas al i maturii en kampoj kiel
politiko, metafiziko, emocia kaj senta vivo, homaj rilatoj, ktp.
La fakto, ke tiom da homoj komprenas, ke esperanto celas
anstatai la aliajn lingvojn fontas el tiu infaneca pensmaniero:
la problemo strukturias en du terminojn: naciaj lingvoj,
internacia lingvo; ne eblas loko por amba).

Karakterizo de tiu mensa funkciado estas, ke konstante aperas
simetrioj, kiuj ne ekzistas en la realo. Unu el la plej tipaj
estas: "se li a i eraras, mi pravas" a "se i a li estas
pli malalta, mi estas pli alta".

Tiaj simetrioj estas fuaj per tio, ke mi tute ne anias
pro tio, ke iu alia aniis, ke okazis io al li, a ke li
elmontris iun mankon. Kompreneble, se iu falis malalten, mi estas
pli alta -- rilate al tiu. Sed tio ne signifas ke objektive
kaj enerale io aniis en mia alteco. En la personeca
strukturo, kiun mi priskribis pri eminentuloj, la objektiva
funkciado ne encerbiis, kaj la koncernatoj plu funkcias en
memtaksado kiel kvinjaruloj. Ili do seras iajn okazojn montri
la erarojn en la aliaj, ar tio donas al ili senton pri
altestareco, kaj ili sopiras al tiu sento, ili havas kvaza
nekontentigeblan soifon al i, verajne pro nekonscia tre
profunda kaj vunda sento pri malalteco, eteco, nenivaloro.

Alivorte, iu matura koncerne sian membildon akceptas sin tia, kia
li a i estas, u sen speciala deziro plibonigi sin, u kun
tia deziro, sed i a li ne bezonas, por senti sin
akceptebla/akceptinda, ke la aliaj (a iu alia, sed en tiu
dutermina pensado, "iu alia" kaj "iuj aliaj" estas la samo)
situu malsupre.

Eble mi perdigis vian tempon per i tiuj precizigoj, se tiel,
bonvolu pardoni min. Sed la kompreno pri falsaj simetrioj ajnas
al mi tre grava por kompreni la mensan funkciadon de la tipo,
kiun mi priskribis en mia antaa mesao.




Lastsekunda informo


Lastsekunde mi eksciis, ke ERA-Radikala Asocio forlasis la
Forumon por la Esperanta Civito kaj i ties Evolu-komisionon
(EKo), la retmesao el la diskutlisto de ERA plusendita kun la
titolo _Ili kverelis_. Nekredeble!!! kaj subskribita de Daniela
Giglioli je 25.02.1999. Ju pli da divorcoj, des malpli da
tentakloj . . . La tri-epizoda informo finias jene: "_Lasta
epizodo: la Vicmembro Silfer -- tiu estas kiu, eventuale,
devus anstatai efektivan Membron -- submetas vodone al
la efektivaj membroj de EKo sian 'arton pri konstitucia
monarkio' kaj proponas sin mem kiel 'Reo[n] de iuj
Esperantioj'. ar ni ne volas spekti tiun lastan antaviditan
epilogon, ERA forlasas la Evolu-Komisionon kaj la Forumon._"




452 farenhejtoj

  _al Ljubomir Trifonovski_


  --Tiuj, kiuj kalumnie
  nomas min "Kulturministro
  sen kulturo kaj sen klero",
  evidente nur mensogas,
  mistifikas kaj malicas.
  En la universitato,
  patro-sprone, mi sukcese
  kursis juron unu jaron,
  sed mi balda ekdecidis
  miajn studojn foroferi
  por la bono de l' Partio.
  ar la Ordon ni konservu,
  hipotezajn malamikojn
  de l' Partio kaj Patrujo
  mi volonte ekzekutos
  la la leoj, kiujn diktas
  nia Popolestro kara.
  Mi nur peras la ordonojn
  kaj dezirojn Popolestrajn;
  mi nur servas diligente
  la bonfarton de l' Reimo,
  iutage kun pli firmaj
  strebo, ardo, sindedio.
  La rezulton, senkonteste,
  la Civito mem aklamas.
  Post la Venko, tenas vigla
  tiun i Departementon
  disidentoj plej obscenaj,
  kritikaoj elsarkindaj,
  manuskriptoj por bruligo.
  La Realo in sankcias:
  ascendunte unu tupon,
  unu rangon, unu gradon
  mi postenus apud Li.

  _(La Kulturministro)_

Ikselo, 21.09.1998







End of Project Gutenberg's La liturgio de l' foiro, by Jorge Camacho

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LITURGIO DE L' FOIRO ***

***** This file should be named 23586-8.txt or 23586-8.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/2/3/5/8/23586/



Updated editions will replace the previous one--the old editions will be
renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no one
owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and
you!) can copy and distribute it in the United States without permission
and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the
General Terms of Use part of this license, apply to copying and
distributing Project Gutenberg-tm electronic works to protect the
PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project Gutenberg is a
registered trademark, and may not be used if you charge for the eBooks,
unless you receive specific permission. If you do not charge anything
for copies of this eBook, complying with the rules is very easy. You may
use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative
works, reports, performances and research. They may be modified and
printed and given away--you may do practically ANYTHING with public
domain eBooks. Redistribution is subject to the trademark license,
especially commercial redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://www.gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
This particular work is one of the few copyrighted individual works
included with the permission of the copyright holder.  Information on
the copyright owner for this particular work and the terms of use
imposed by the copyright holder on this work are set forth at the
beginning of this work.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS,' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org

Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Each eBook is in a subdirectory of the same number as the eBook's
eBook number, often in several formats including plain vanilla ASCII,
compressed (zipped), HTML and others.

Corrected EDITIONS of our eBooks replace the old file and take over
the old filename and etext number.  The replaced older file is renamed.
VERSIONS based on separate sources are treated as new eBooks receiving
new filenames and etext numbers.

Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

EBooks posted prior to November 2003, with eBook numbers BELOW #10000,
are filed in directories based on their release date.  If you want to
download any of these eBooks directly, rather than using the regular
search system you may utilize the following addresses and just
download by the etext year.

http://www.ibiblio.org/gutenberg/etext06

    (Or /etext 05, 04, 03, 02, 01, 00, 99,
     98, 97, 96, 95, 94, 93, 92, 92, 91 or 90)

EBooks posted since November 2003, with etext numbers OVER #10000, are
filed in a different way.  The year of a release date is no longer part
of the directory path.  The path is based on the etext number (which is
identical to the filename).  The path to the file is made up of single
digits corresponding to all but the last digit in the filename.  For
example an eBook of filename 10234 would be found at:

http://www.gutenberg.org/1/0/2/3/10234

or filename 24689 would be found at:
http://www.gutenberg.org/2/4/6/8/24689

An alternative method of locating eBooks:
http://www.gutenberg.org/GUTINDEX.ALL

*** END: FULL LICENSE ***
